ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٢٠٨ - علل پيدايش پديده انسداد باب اجتهاد

عنوان شرح مذهب مالك تنظيم كرده بود و محمد بن رشد قرطبى ( م ٥٩٥ ) نيز كتاب بسيار جالبى در فقه به نام بداية المجتهد و نهاية المقتصد تدوين كرده كه حتى در اين زمان مورد استفاده عالمان و محققان قرار دارد .

و در ميان مجتهدان شافعى , ابوحامد محمد غزالى ( م ٥٠٥ ) صاحب كتاب اصول معروف المستصفى فى علم الاصول و احمد نيشابورى ( م ٤٣٢ ) صاحب كتاب الاحكام .

٣٩ ـ علل پيدايش پديده انسداد باب اجتهاد :

علل و اسباب پيدايش پديده سد باب اجتهاد را به شرح زير ارائه داده اند :

١ ـ حسن ظن به سلف ( متقدمين ) و سوءظن به خلف ( متأخرين ) به گونه اى كه بيم داشته اند كه اجتهاد به كسى نسبت داده شود كه واجد شرايط آن نباشد .

٢ ـ ضعف و اضطراب سياسى در جامعه اسلامى .

٣ ـ بروز اختلافات شديد در مسائل فقه اجتهادى به نحوى كه منجر به تخاصمات شديد و تفسيق و تكفير شد و در بعض موارد كار به مقاتله مى كشيد .

٤ ـ عدم اعتماد به خويش و ترس از اجتهاد و خودباختگى بدون دليل در برابر عظمت گذشتگان .

٥ ـ خوف تجاوز از حدود شرع , از آن رو كه گمان مى بردند عالمان سلف كاملا بر حدود و ثغور و زيرو بمهاى شرع آگاه , بوده و بدون خطا از آن محافظت مى كردند و از اين رو غالبا در عبارات عده اى از متأخران به سلف صالح ياد مى شد .

٦ ـ ادعاى اجتهاد از جانب كسانى كه اهليت آن را نداشته اند .

٧ ـ منزوى كردن فقه اجتهادى شيعه به علت همگام نبودن با حكومت مركزى و واليان و خلفاى زمان , و رسميت دادن به مذاهب اربعه , كه به نظر برخى از محققان از مهمترين عوامل است , زيرا تنها مذهبى كه كيان زمامدارى و حكومت آنان را از نظر علمى زير سؤال مى برد و توانايى بر كنار نمودن آنها را داشت مذهب فقهى اماميه بود .

٨ ـ اختلاف و درگيرى بين اهل اجتهاد و قيام هر يك بر باطل نمودن نظريه ديگر , آنچنان كه گويا با دشمنان خود رفتار مى كردند .

٩ ـ نبودن واجد شرايط اجتهاد و اميد نداشتن به اينكه در زمان آتى كسى واجد آن