ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٧ - پيشگفتار

بيان نتيجه

در يك جمع بندى به اين نتيجه مى رسيم كه عالمان و دانشيان اهل لغت اگر چه در اصل معناى حقيقى جهد و جهد اختلاف دارند , ولى بين آنان در معناى واژه اجتهاد اختلاف نظرى به چشم نمى خورد زيرا معنى اجتهاد در ظاهر كلام آنان عبارت است از به كارگيرى سعى و كوشش به قدر توان در كارى كه دست يازيدن به آن آسان نباشد و رنج و مشقت را براى دست يابى به مقصود به همراه دارد , حال اين فرق و تفاوتى نمى كند كه اجتهاد مشتق از ماده جهد و يا از جهد باشد , اين گفتار درست و مورد پذيرش همه عالمان اصولى مى باشد , زيرا بذل كوشش و تلاش خالى از مشقت و سختى نيست و معمولا با يكديگر ملازمت دارند .

بنابر اين تعريف نظريه دو اصولى بزرگ , شيخ حسن عاملى جباعى [١] و آخوند خراسانى [٢] پيرامون اين واژه كه فرموده اند : (( اجتهاد در لغت به معناى تحمل مشقت و سختى در امرى است )) و نيز ديگرانى كه همين معنا را گفته اند نا تمام و قابل مناقشه است

٤ ـ واژه اجتهاد به معناى لغوى آن در كلام امامان ( ع )

در بيانات اهل بيت عصمت و طهارت ( ع ) نيز كلمه اجتهاد به معناى لغوى آن به كار رفته است كه به سه نمونه اشاره مى شود :

١ ـ امام على ( ع ) در نهج البلاغه فرمود : (( و عليكم بالجد و الاجتهاد و التأهب و الاستعداد والتزود فى المنزل الزاد )) . بر شما باد كه تلاش و كوشش كنيد و آماده باشيد و از منزلگه ( دنيا ) توشه برگيريد .

و فرمود : (( انه ليس على الامام الا ما حمل من امر ربه : الابلاغ فى الموعظة و الاجتهاد فى النصيحة و الاحياء للسنة و اقامة الحدود على مستحقيها و اصدار السهمان على اهلها [٣] : (( .