ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٤٨ - آسان بودن اجتهاد

در هر حال باب اجتهاد به معناى اول در اين دوره همان گونه كه علامه كاشف الغطاء در (( اصل الشيعة و اصولها )) اشاره دارد , باز بوده و مانعى براى اعمال آن در منابع نبوده است , زيرا مقتضى براى اجتهاد و تفقه كه همان اصول احكام و قوانين كلى آن است در اين دوره موجود و مانع از اعمال آن در منابع مفقود بوده است .

٨ ـ آسان بودن اجتهاد

در اين دوره اجتهاد از راه منابع براى قاريان و عالمان , كار بسيار مشكلى نبوده و نياز فراوانى به مقدمات علمى نداشته , بلكه فقط كمى نياز به ادراك و فهم و تأمل داشته است . براى اثبات اين موضوع علل گوناگونى است كه به برخى از آنها اشاره مى شود :

يك ـ ارتباط عالمان با رسول خدا ( ص )

ارتباط قاريان و عالمان به گونه مستقيم با پيامبر ( ص ) فوايدى را براى آنها به ارمغان داشت از آن جمله :

ـ آگاهى بيشتر آنان به نخستين منبع فقه اجتهادى كه كتاب خداوند است از حيث خصوصيات و ويژگى هاى آن از زمان و مكان صدور و شأن نزول آنها كه دانستن اينها نقش بسزايى در تسهيل استنباط دارند .

ـ آگاهى بيشتر آنان به دومين منبع فقه اجتهادى كه سنت رسول خدا ( ص ) است اعم از قول و فعل و تقرير او از حيث خصوصيات آن از قبيل اصل صدور و دلالت و جهت در قول , و وجوب و يا استحباب و يا اباحه در فعل , و اباحه در تقرير او .

ـ آسان بودن شناخت حديث صحيح از سقيم در احاديث متعارضه و نبودن نياز به قواعد و قوانين خاص , زيرا با مطرح نمودن آن نزد رسول خدا , حديث صحيح براى عالم معلوم مى گشت و بدين جهت ملاك و مقياسى در اين زمينه براى عالمان و قاريان لازم نبوده است .

دو ـ نبودن فقه اجتهادى به صورت فن خاص

در اين دوره قاريان و عالمان در مقام استنباط نياز به علوم مقدماتى و ابزار خاصى از قبيل علم رجال , حديث , علم اصول و امثال اينها نداشته اند .