ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٣٥٥ - عوامل پيدايش اخباريگرى و گرايش به آن

قوانين ) و سيد على ( صاحب رياض المسائل ) مطالبى را نشر دادند و شايع كردند كه نمى توان آنها را بازگو كرد .

با گذشت زمان و فروكش كردن هيجانها , مردم خود را اندك اندك به ماهيت اخباريگرى پى بردند و آمادگى پذيرش استدلالهاى مجتهدان را پيدا كردند .

٢ ـ پيدايش مجموعه هاى حديثى

عامل دوم براى پيدايش دوباره اجتهاد در صحنه هاى فقهى , تأليف مجموعه هاى عظيم روايى در دوره رواج اخباريگرى بود كه خود يكى از عوامل شكوفايى مباحث اجتهادى در دوره هاى بعد به شمار مىآيد . زيرا از يكسو جمع آن همه احاديث و قرار گرفتن آنها در كنار هم و به وجود آمدن ابواب مختلف فقهى به دانشمندان ژرف نگر نشان داد كه روايات و عناصر خاصه با همه عظمت و گستردگى اش باز هم نياز به اجتهاد و تفريع فروع و تطبيق بر مصاديق دارد .

و از سوى ديگر فراهم آمدن اين كتب روايى بزرگ , زمينه را براى كاوش گسترده تر و عميق تر در مباحث فقهى و اجتهادى بيش از پيش آماده ساخت و سبب نشاط افكار و انديشه ها گرديد .

٣ ـ تأسيس مدرسه اصولى در كربلا

تأسيس مدرسه وحيد بهبهانى در كنار مدرسه اخباريان , از ديگر عوامل پيشرفت سريع مباحث اصولى و برترى مدرسه اجتهاد بر مدرسه اخباريت شد . زيرا نزديكى اين دو مدرسه با يكديگر , سبب گرديد تا مباحث بين دو طرف به سرعت ردو بدل شود و بدون هيچ واسطه و مانع نظريات هر گروه در معرض قضاوت گروه ديگر قرار گيرد .

و در چنين شرايطى بود كه مقايسه و داورى براى ذهنهاى بى غرض به آسانى ميسر گشت و حتى شاگردان مبرز صاحب حدائق به شيوه اجتهاد و مباحث اصولى روى آوردند و از اخباريت گريزان گشتند .

٤ ـ نزديك بودن دو مدرسه اصولى

عامل چهارم براى ظهور دوباره اجتهاد در صحنه هاى فقهى , نزديك بودن حوزه