ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٣٥٢ - عوامل پيدايش اخباريگرى و گرايش به آن

مدرسانى چون سيد مهدى بحرالعلوم و سيد محسن اعرجى بوده است و بر آن شرحها و حاشيه ها نوشته اند .

اصولى بزرگ , سيد صدرالدين قمى ( م ١٠٧١ ) كه از اساتيد وحيد بهبهانى بوده و شرحى بر وافيه نگاشته است . او در شرح خود , روح تازه اى در بحثهاى اصولى دميد و آراى دقيق و كاملى را ارائه نمود .

محقق بزرگ , سيد حسين خوانسارى ( م ١٠٩٨ ) كه با نيروى عظيم فكرى خود مباحث اصولى و اجتهادى را به پيش برد . كما اينكه انديشه هاى بلند اصولى او در كتاب ارزشمند (( مشارق الشموس )) متجلى است .

محقق بزرگ , آية الله محمد بن حسن شيروانى ( م ( ١٠٩٨ / ١٠٩٩ كه از اساتيد صاحب رياض المسائل بوده و حاشيه ارزشمندى را به عربى و فارسى بر معالم الاصول نوشته است .

علامه بزرگ , حسين بن رفيع محمد حسينى , مشهور به سلطان العلماء ( م ( ١٠٦٤ او نيز بر كتاب معالم الاصول حاشيه نگاشته است .

آية الله سيد جمال الدين ( فرزند محقق بزرگ سيد حسين خوانسارى ) كه تعليقه ارزشمندى بر كتاب شرح مختصر عضدى نوشته است . شيخ اعظم انصارى در كتاب ارزشمند رسائل , شهادت داده است كه سيد جمال الدين در برخى از انديشه هاى اصولى بر ديگران پيشى داشته است .

براستى كه بزرگانى چون : محقق خوانسارى , علامه شيروانى , آية الله جمال الدين خوانسارى و سيد صدرالدين قمى در دوره رواج اخباريت و فترت مباحث اصولى و اجتهادى كه برخورد سطحى با احاديث شيوع پيدا كرده بود , همت عظيمى را بكار گرفتند و زمينه هاى پيدايش مدرسه وحيد بهبهانى را فراهم آوردند كه اين مدرسه عصر نوينى را در تاريخ علم باز كرد .

آغاز مبارزه جدى عليه جمود اخباريگرى

روزگار درخشش استاد بزرگ و اصولى ژرف نگر , يگانه روزگار ـ طلايه دار دوره هفتم از ادوار فقه و ششم در اين دوره ـ سيد محمد باقر وحيد بهبهانى ( ١١١٧ / ١١١٨ ـ ١٢٠٨ / ١٢٠٥ ) را مى توان عصر مبارزه جدى عليه جمودانديشى اخباريگرى تلقى كرد .