ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٦ - پيشگفتار

الجهد فيه و الجهد شىء قليل يعيش به العقل على جهة العيش )) . جهد به كارگرفتن تمام توان و نيرو است براى بدست آوردن هدف و مقصود و جهد چيز اندكى است كه از راه عقل براى زندگى به كار گرفته مى شود .

احمد بن فارس بن زكريا [١] معناى اصلى ماده جهد را رنج و مشقت گرفته است و معانى ديگر را بر اثر مناسبت آنها با اين ريشه پديدار دانسته است .

در اين زمينه مى نويسد : (( الجيم و الهاء و الدال اصله المشقة ثم يحمل عليه مايقاربه . ((

ولى احمد فيومى نويسنده كتاب مصباح المنير نظرى بر خلاف نظر احمد بن فارس در اين زمينه دارد , زيرا او طاقت و وسع را اصل در معناى جهد دانسته است و اين كه جهد با ضمه به معناى طاقت و جهد با فتحه به معناى مشقت باشد به عنوان گفته اى نقل كرده است و شاهد بر اين كلام او است كه ما آن را تحت عنوان ( معناى لغوى واژه اجتهاد ) بيان نموده ايم .

او در كتاب ياد شده نهايت و غايت را از معانى جهد با فتحه دانسته , و بر اين اساس اجتهاد را چنين معنى نموده است : (( و اجتهد فى الامر : بذل وسعه و طاقته فى طلبه يبلغ مجهوده و يصل الى نهايته . ((

راغب اصفهانى [٢] جهد با فتحه به معناى مشقت , و جهد با ضمه را به معناى وسع گرفته است و اجتهاد را به اخذ النفس ببذل الطاقة و تحمل المشقه معنا كرده است , و نيز جز اينها از لغت شناسان كه نيازى به بيان آنها نيست .

٤ ـ در خبر عبدالله بن ابى در غزوه بنى المصطلق : (( فاجتهد بيمينه ما فعل )) [٣] در سوگند خويش اصرار ورزيده كه آن عمل را انجام نداده است .

٥ ـ در پرسش ام حارثه از رسول خدا آمده است : (( ان كان فى الجنة صبرت و ان كان فى غير ذلك اجتهدت فى البكا )) . [٤] اگر فرزندم در بهشت جا داشته باشد صبر مى كنم و اگر در جاى ديگرى باشد سعى و كوشش بر گريه مى نمايم .