ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ١٤٣ - مراجع تقليد در زمان تابعين و تابعان تابعين

[١]ـ ليث بن سعد يكى از پيشوايان مردم مصر بود و با مالك دوستى كامل داشت . محمد بن ادريس شافعى او را از مالك فقيه تر مى دانست و چون اصحاب او در بعد علمى و اجتماعى قوى نبودند مذهب وى گسترش چشمگيرى نداشت .

[٢]ـ عبدالله بن شبرمه ( به ضم شين ) در سواد كوفه از طرف منصور دوانيقى قاضى بود و از عالمان برجسته عصر خود محسوب مى شد . او در فقه و حديث و شعر تبحرى خاص داشت , و با ابوحنيفه در عمل به قياس موافق بود , و نيز داراى اخلاق نيكو و زهد فراوان و سخاوت بود و ما ترك او بعد از وفاتش به هفده درهم فروخته شد ( رك : المجتهدون فى القضاء ) او و ابوحنيفه و محمد بن عبدالرحمان بن ابى ليلا كه از طرفداران قياس و اجتهاد از راه رأى بودند خدمت امام صادق ( عليه السلام ) مى رسيدند و با آن حضرت در اين زمينه گفتگو مى كردند .

[٣]ـ بين ابوحنيفه و فقيهان اهل كوفه مانند سفيان بن سعيد ثورى و شريك بن عبدالله نخعى و محمد بن عبدالرحمان بن ابى ليلا اختلاف وجود داشت , ولى سبب اختلاف آنان يكى نبود , علت اختلاف بين ابى حنيفه و سفيان بن سعيد ثورى اين بود كه او از پيشوايان مكتب رأى بود , ولى سفيان بن سعيد ثورى از پيشوايان مكتب حديث . و سبب اختلاف بين او و شريك نخعى اين بود كه شريك نخعى از طرف خليفه مهدى عباسى در كوفه قاضى بود , ولى ابوحنيفه مخالف با دولت وقت بود . وسبب اختلاف بين او و ابن ابى ليلا :

اولا ـ اختلاف نظر در بيشتر مسائل اجتهادى بود .

ثانيا ـ او در همان زمان بنى اميه عهده دار قضاوت بود و هم در زمان بنى العباس و ابوحنيفه با هر دوى آنها مخالف بود , زيرا بر اين عقيده بود كه حكومت از آن علويان است نه غير آنها .

ثالثا ـ ابن ابى ليلا بسيار بد اخلاق بود .

رابعا ـ معروف بود كه او پيش از آنكه از منزل براى جلسه قضاوت خارج شود سه جام از نبيذ ( شراب متخذ از مويز ( مى نوشيد ( المجتهدون فى القضاء ص ٣١ ) و بر اين اعتقاد بود كه فقط شراب متخذ از انگور حرام است نه شراب متخذ از غير آن