ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٢١١ - چاره انديشى براى فتح باب اجتهاد

گذاشته شد .

در سال ١٣٢٦ ه ( ١٩١٠م ) بعضى سعى و تلاش كردند تا خلافت گذشته را باز گردانند تا شايد آن نام دوباره مطرح شود ولى بسيار دير شده بود و فايده اى نداد .

٤١ ـ چاره انديشى براى فتح باب اجتهاد :

آگاهان متعهد بايد تلاش و سعى كنند تا درهاى بسته اجتهاد را در فقه اهل سنت بازگردانند و فقه اجتهادى اسلام را از ركود و انزواى فرسودگى بيرون آورند , زيرا مادامى كه اظهار نظرهاى نوين علمى و بحث و تحقيق پيرامون مسائل اجتهادى مجاز نباشد , دستيابى به تحولى كارساز بعيد به نظر مى رسد . مسلم اختلاف به معناى تشاجر و تخاصم امرى است ناپسند كه در اسلام از آن نهى شده است , اما اختلاف به معناى تفاوت , در بسيارى از موارد , نيكو و ارزشمند است . مانند تفاوت سيماى آدميان و اختلاف لهجه آنان با يكديگر .

از نمونه اختلافهاى خوب , تفاوت در بينش و برداشت و ادراك است , زيرا وجود اين اختلافها سبب رودرويى و برخورد انديشه ها شده و در نتيجه زمينه بحث و تحقيق را بيشتر فراهم مىآورد .

تاريخ بشرى نمايانگر اين است كه تكامل و گسترش بحثهاى فقهى و اجتهادى و ديگر مباحثات علمى در گرو بيان نظرهاى مختلف و انتقادهاى صحيح بوده , اين شيوه بين مجتهدان به شايسته ترين شكل معمول بوده است .

در هر حال اجتهاد و كاوش در منابع فقه اجتهادى براى به دست آوردن احكام شرعى كارى است مطلوب و پسنديده و در روايات آمده كه (( للمجتهد المصيب اجران و للمخطى اجر واحد )) و اين بدين خاطر است كه : اجتهاد انديشه را شكوفا مى سازد و ذخاير پنهان در منابع و پايه هاى شناخت را به نيروى عقل بيرون مى كشد , اين شيوه نيكو و پسنديده از ديرباز در جوامع علمى جهان اسلام رواج داشته و مجتهدان طرح مسائل مختلف را با همه تفاوت نظرها و سليقه ها مى ستوده اند .

در اين زمينه , فريد وجدى در كتاب دائرة المعارف ( ٣ / ١٩٢ ) مى گويد : (( شريعت اسلام , اصول اوليه اى را كه صلاحيت براى استنباط احكام شرعى دارد به مقدار حاجت و نياز آورده است تا پاسخگوى رويدادهاى زندگى مسلمانان باشد , از اين رو , در هر عصر