مطلق كه در آنها فتوا داده اند , تا احيانا اگر اشتباهاتى ـ كم يا زياد ـ داشته باشند , روشن گردد . در نتيجه با اين محك و معيار , مى توان اعلم را از غير اعلم باز شناخت . اما كسى كه با مبانى علمى و اصول فقه اجتهادى آشنايى ندارد يا اگر دارد بضاعت علمى او كامل و كافى نيست يا اگر در حد كمال و كفايت است , تطبيقات و تفريعات آنان را مورد ارزيابى و نقادى قرار نداده است , چگونه مى تواند اعلم شناس باشد ؟

٣ ـ چه كسانى مى توانند اعلم را تشخيص دهند ؟

بر فرض كه نظر مشهور و متداول را در مورد اعلم بپذيريم , چه كس يا كسانى صلاحيت دارند مجتهد اعلم را از بين مجتهدان تشخيص دهند . مردم عامى يا متخصصان علوم جديد ( مانند رياضى , فيزيك , جامعه شناسى و غيره ) , يا طلاب علوم دينى كه دوره سطوح عالى را مى گذرانند ؟ و يا ائمه جماعت و يا مدرسين حوزه ها كه به درجه اجتهاد نرسيده اند ؟

پاسخ اين است كه تشخيص اعلم از ميان مجتهدان در صلاحيت هيچيك از آنان نيست . پس چگونه بايد اعلم را شناخت ؟ كسانى مى توانند در اين امر موفق شوند كه اولا ـ پايه و مايه عملى شان برتر يا مانند آنان و يا كمى كمتر باشد . زيرا ديگران در حدى نيستند كه بتوانند ابعاد علمى مجتهدين را آزمايش و ارزيابى كنند و در نهايت اعلم و استادتر را شناسايى و معرفى نمايند . و ثانيا ـ مسائل گوناگون فقه اجتهادى را از ابواب مختلف از حيث تفريع و تطبيق با يكايك آنها در زمان كافى مورد بحث و مذاكره و آرا و نظرات آنان را در آن مسائل در نظر گرفته باشند . ثالثا ـ به گونه دقيق در صدد ارزيابى آنها بر آيند و نظريه برتر را برگزينند .

٤ ـ معيارهاى ناصحيح در تشخيص اعلم

موازين و معيارهاى ناصحيح و نادرست در تشخيص اعلم عبارتند از :

١ ـ سرعت در استنباط احكام شرعى از منابع و پايه هاى شناخت آن يعنى كسى را كه در اين امر سرعت دارد اعلم و آنكه ندارد غير اعلم .

اما اين معيار و ميزان درست نيست , زيرا ممكن است كسى كه ديرتر حكم را از منابع استخراج مى كند , عملش دقيق تر , و رأيش استوارتر از كسى باشد كه زودتر استنباط