ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٢٩٣ - وحيد بهبهانى
البته غير از عالمان ياد شده وحيد بهبهانى شاگردان ديگرى نيز داشته است كه هر كدام داراى موقعيت اجتماعى خاص بوده اند .
وحيد بهبهانى متن معالم الاصول معروف را تدريس مى كرد , و هر گاه نظرى بر خلاف داشت , در حاشيه آن مى نوشت . علامه محمد حسين كرهرودى ( م ١٣١٤ ) از شاگردان ميرزاى شيرازى نقل كرده كه وحيد حدود بيست بار متن معالم را تدريس نمود و هر بار حاشيه جديد خود را بر آن مى نگاشت . وى سپس مى گويد : من در شهر بروجرد نوزده نوع از آن حواشى را ديده ام .
علامه وحيد علاوه بر حواشى معالم , داراى تأليفات زيادى در فقه , اصول , احكام , رجال , حديث و غيره است از آن جمله : الاجتهاد و الاخبار , تعليقات رجالى , شرح مفاتيح فيض , فوائد حائرى و رساله هاى عملى .
اكنون بجاست نتايج مفيد كار عظيم استاد بزرگ وحيد را به گونه اختصار در اينجا يادآور شويم :
١ ـ بررسى كامل راويان اخبار و احاديث كه بدين وسيله بسيارى از احاديثى كه بر اساس مسائل فقه اجتهادى در ابواب گوناگون بود تصحيح شد و در نتيجه تحول آشكارى در مقام استنباط پديد آمد .
٢ ـ حاكم شدن اجتهاد و انسداد باب اخباريگرى و ظاهرگرايى كه در آن عصر رايج بود . بسيارى از عالمان آن عصر در مقام استنباط به تحول ملاكات احكام و تغيير ويژگيهاى درونى يا بيرونى موضوعات عصر و زمان توجهى نداشتند و بيش از اندازه در مقام بيان احكام بر ظاهر احاديث بسنده مى كردند . در اين هنگام وحيد ظاهرگرايى را در مقام استنباط كه ساليان دراز بر بسيارى از حوزه هاى علميه حاكم بود محكوم كرد و طرفداران آن را از صحنه خارج و ميدان را براى مجتهدان خالى ساخت .
وى ميرزا محمد اخبارى نيشابورى را كه يكى از بزرگترين رجال مكتب اخبارى بود مغلوب خود ساخت و نيز عالمان مكتب اخبارى را از كربلا كه مركز اصلى آنان بود راند . بايد دانست اين تحول و مبارزه به سادگى انجام نپذيرفت , بلكه با سعى و كوشش طاقت فرسا و با تحمل فراوان وى در برابر توهينهايى كه به او شد , انجامپذيرفت [١]
[١]ـ ما عوامل پيدايش اخباريگرى , مبارزه عليه اخباريگرى , عوامل بازگشت اجتهاد توسط طلايه دار اين دوره وحيد بهبهانى را در آخر ابحاث اين دوره بيان مى كنيم .