ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٢٤ - پيشگفتار

توانايى و تلاش براى استخراج احكام از منابع معتبر شرعى اطلاق مى گردد .

٧ ـ معناى لغوى و اصطلاحى واژه استنباط

كلمه استنباط مأخوذ از ماده (( نبط )) مى باشد و در لغت به معناى بيرون كشيدن آب از اعماق زمين است و در اصطلاح به معناى بدست آوردن احكام شرعى حوادث واقعه و مسائل نوين است از عناصر خاصه و ادله معتبر از راه سعى و كوشش . بر اين اساس استنباط مرادف با اجتهاد است .

مجتهد در عرف متشرعه بر كسى اطلاق مى شود كه بتواند احكام شرعى را از راه عناصر خاصه و مشترك استنباط و استخراج نمايد و بر او مستنبط و مفتى نيز اطلاق مى شود .

٨ ـ منابع اجتهاد

منابع اجتهاد عبارتند از :

١ ـ قرآن ـ كه اين نخستين منبع و پايه شناخت احكام شرعى حوادث واقعه و موضوعات مستحدثه است .

٢ ـ سنت رسول خدا ـ اعم از قول و فعل و تقرير او و اين دومين منبع و مايه اصلى استنباط است . و تا كنون كه دوره هشتم از ادوار اجتهاد است , منبع مذكور از مهمترين منابع اجتهادى بشمار مىآيند و در اين باره بين تمام مجتهدان و انديشمندان مذاهب گوناگون اسلامى هيچ گونه اختلافى وجود ندارد .

سيد مرتضى علم الهدى در كتاب گرانقدر (( الذريعه )) ( ج ١ , ص ١٣ ) و ابن قيم جوزى در كتاب (( اعلام الموقعين عن رب العالمين )) ( ج ١ , ص ٣٢ ) و محمد بن على شوكانى در كتاب (( ارشاد الفحول الى تحقيق الحق من علم الاصول )) ( ص ٢٥٨ ) و احمد بن عبدالرحيم شاه ولى الله هندى حنفى ( م . ١١٨ ) معروف به دهلوى در كتاب (( الانصاف فى اسباب الخلاف )) ( ج ٣ . ص ٢١٢ ) و . . . به اين مطلب تصريح نموده اند . تنها تفاوتى كه بين علماى مذاهب وجود دارد در اين است كه : گروهى از دانشيان اهل سنت منشأ و سبب پيدايش سنت رسول خدا ( ص ) را دو چيز دانسته اند :

الف ـ وحى از جانب خدا