ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٢٨٧ - سخن پايانى

شيعه بوده و به اصول شريعت آگاهى بسيار داشته است .

مرحوم شيخ عباس قمى در الكنى و الالقاب ( ج ١ / ص ٢٠١ ) مى نويسد : او افتخار بزرگان و شيخ فقهاى جلسه بوده است .

قاضى نورالله شوشترى در مجالس المؤمنين ( ج ١ / ص ٥٦٩ ) نوشته است : در فهم زياد و . . . از فخرالدين رازى و در علم فقه از محمد بن ادريس شافعى ( پيشواى مذهب شافعى ) پيش بوده است , كتاب سرائر كه از جمله مصنفات اوست در دقت فهم و كثرت علم او دليلى است ظاهر و برهانى است باهر .

در منتهى المقال ( ص ٢٦٠ از شيخ يوسف بحرامى ( صاحب حدائق ) نقل شده است : او فقيه و اصولى و مجتهد صرف بوده است . مقام والاى اين مرد در طايفه قابل انكار نيست . و اشتباه او در مسأله اى از مسائل فن ( مسأله خبر واحد ) نبايد باعث طعن بر او گردد . . .

تسترى در المقاييس ( ص ١٥ ) مى نويسد : . . . او عين اعيان و از نوادر زمان بوده است .

علامه ميرزا محمد مدرس تبريزى , در ريحانة الادب ( ج ٧ / ص ٣٧ ) مى نويسد : ابوعبدالله محمد بن احمد بن ادريس حلى . . . از مفاخر و چهره هاى برجسته عالمان شيعه در اواخر قرن ششم هجرى است . . . وى فقيه اصولى , محقق مدقق , داراى فكر و انديشه عميق و نظر دقيق . . . بوده است و اما برخى از فتاواى نادر او كه با بيشتر فتاواى فقهاى شيعه مخالف است اگر بيانگر دقت نظر و زيادى تحقيق و هوش زياد او نباشد باعث لطمه به عظمت علمى او نيز نيست . البته بسيارى از علما و فقهاى شيعه درباره ابن ادريس و عظمت علمى او سخنان فراوانى دارند كه بيان آنها از حوصله اين نوشتار خارج است .

سخن پايانى :

دوره پنجم از ادوار اجتهاد آكنده از بحثهاى استدلالى گسترده و نقد و تحليلهاى نوين و تازه اى در آرا و نظرات عالمان و مجتهدان بوده است , گر چه در اين دوره نقض و ابرام در آراى آنها وجود داشته , ولى آنان مانند پيشينيان اخبار و روايات را نيز مورد مطالعه و بررسى دقيق قرار مى دادند و از نظر سند و دلالت و جهت صدور و نيز از نظر اينكه اصحاب به كدامين آنها عمل كرده و يا از كدامين آنها اعراض كرده اند روايات را مورد