ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٣٥١ - عوامل پيدايش اخباريگرى و گرايش به آن

د ـ تفسير برهان , چهارمين كتاب روايى مهم است كه به دوران ياد شده مربوط مى شود , و به وسيله محدث گرانقدر سيد هاشم بحرانى ( م حدود ١١٠٧ ) جمع آورى و تأليف شده است .

عوامل تأليف مجموعه هاى روايى

نمى توان انكار كرد كه جنبش اخباريگرى و توجه عميق آنان به متون روايى , تأثيرى در تأليف اين مجموعه هاى عظيم روايى داشته و زمينه را براى اين منظور آماده كرده است , ولى نبايد گمان برد كه رواج داشتن اخباريت تنها عامل تأليف كتابهاى مذكور بوده , بلكه عوامل ديگرى نيز وجود داشته است .

يكى از آن عوامل , اين است كه پس از شيخ الطايفه طوسى كتب روايى زيادى كشف گرديد كه رواياتش در كتب چهارگانه شيعه ( كافى ـ من لايحضره الفقيه ـ تهذيب و استبصار ) مندرج نبود , و اين ضرورت احساس مى شد كه به علت نبودن دستگاه چاپ بايد كتب روايى متفرق در مجموعه هاى بزرگى گردآورى شود , تا در طول زمانها مفقود و ناياب نشود .

تداوم اجتهاد در بحران اخباريگرى

در عصر رواج اخباريگرى و روى آوردن بسيارى از علما به جانب اخباريت , بديهى است كه حركت اجتهادى و اصولى كند گرديده و لطمات مهمى را تحمل كرده است , اما با اين وصف جاى خوشبختى است كه اين حركت اصيل متوقف نشده و از درون مشكلات فراوان , راه خود را جسته و ادامه داده است .

در اين راستا بزرگانى در صحنه اجتهاد و مباحث اصولى قدم گذاردند كه با تمام قوت و قدرت در برابر هجوم اخباريگرى مقاومت كردند و در همين روزگار , كتابهاى اجتهادى و اصولى ارزشمندى را تأليف نمودند , از آن جمله :

اصولى بزرگ , ملاعبدالله بن محمد بشروى , معروف به فاضل تونى ( م ( ١٠٧١ صاحب (( الوافيه فى الاصول . ((

وافيه كتابى است ارزشمند كه در آن عصر از نظر قدرت استدلال بى نظير بوده و بدين جهت اهميت خاصى را در محافل علمى داشته است . و مطالب آن مورد توجه محققان و