ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٣٩١ - شرح لغات

الحور: يعنى رجوع و بازگشت. حار يحور وقتى رجوع كند. و كلمته فما حار جوابا. با او سخن گفتم جوابى نداشت يعنى جوابى ردّ نكرد. و نعوذ باللّه من الحور بعد الكور. و پناه بخدا ميبرم از برگشت در گناه بعد از توبه و رجوع بحقّ. يعنى رجوع و بازگشت بنقصان بعد از زيادتى و كمال. و حوّره وقتى كه او را بسفيدى برگرداند.

و المخور: يعنى عقربك دور ميزند تا بجاى اوّلش بر گردد.

الشّفق: سرخى بين نماز مغرب و نماز عشاء آخر است و آن قول مالك و شافعى و اوزاعى و ابو يوسف و محمّد[١] و آن نيز قول خليل (ابن احمد نحوى شيعى امامى مذهب) و مروى از ائمّه هداة : است.

ثعلب گويد: آن سفيدى صبح صادق است و آن قول ابو حنيفه است فرّاء گويد: شنيدم بعضى از عربها ميگفت. الثّوب احمر كانّه الشّفق. پيراهن سرخ مثل اينكه آن قرمزى افق است و شاعر گويد:

سرخ رنگ مانند سرخى شفق بود و شاعر ديگر گويد

پس بر خيز بدون هيچ اعتنايى بر روزگار مرا كمك كن بكاسه‌اى كه در آن مايع سرخ رنگ و شراب ناب باشد اصل شفق رقّت و ملايمت است و مثل آنست تشفيق در عمل و آن ملايمت و رقّت است بر اينكه خلل و نقصى در آن باشد. و اشفق على كذا. وقتى بر آن رقّت كند و از هلاكت او بترسد. و ثوب شفق لباس نازك‌

[١] مالك بن انس امام مالكى مذهب‌ها. و شافعى محمّد بن ادريس شافعى امام شافعى مذهب‌ها. و اوزاعى يكى از رؤساء و امامان اهل سنّت در آن عصر بوده ولى اكنون مذهبش منسوخ شده و ابو يوسف قاضى شاگرد ابو حنيفه و محمّد بن حسن شيبانى نيز شاگرد ابو حنيفه و مذهب ابو حنيفه از اين دو شاگردش منتشر گرديده است.( مترجم)