نيست. و امّا نصب. پس او وقتى گفت‌( (وَ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ)) چه چيز تو را دانا كرد كه روز پاداش و قيامت چيست و آن جزاء و پاداش است گويد روز جزا روزيست كه نفسى مالك نيست. پس‌( يَوْمَ لا تَمْلِكُ‌) خبر جزاء مضمر شده است.

براى اينكه آن حدث است و اسماء زمان اخبار از حدث است. و جايز است منصوب بر وجه ديگر باشد و آن اينكه چون يوم در بيشتر چيزها جارى شده كه ظرف باشد بر همان منوال كه در اكثر امور است رها شده. و دليل بر اين اجتماع و اتّفاق قاريان و عرب است در قول خداى تعالى.( وَ أَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَ مِنَّا دُونَ ذلِكَ‌). و از آنچه تقويت و تأييد ميكند نصب را در اين آيه.( وَ ما أَدْراكَ مَا الْقارِعَةُ يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ‌) و آيه‌( يَسْئَلُونَ أَيَّانَ يَوْمُ الدِّينِ يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ- يُفْتَنُونَ‌). پس نصب در يوم لا تملك نفس مانند اين و مثل آن است.

ابو الحسن گويد: و اگر همه اينها مرفوع گردد خوب است جز اينكه ما اختيار كرديم آنچه همه مردم بر آن هستند و امّا كسى كه. ما اغرّك قرائت كرده- جايز است كه معنايش اين باشد.

(ما الّذي دعاك الى الاغترار به) چه چيز تو را به غرور به پروردگارت فرا خواند. و جايز است كه تعجّب باشد. و گفته‌اند: در آيه‌( فَما أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ) اين دو وجه را. و اغرّك جايز است كه از غرو غراره باشد. پس معنايش اين باشد. ما اجهلك و ما اغفلك عمّا يراد بك چه تو را نادان نمود و چه تو را غافل كرد از آنچه اراده بتو شده. و ممكن است كه از غرور بر غير قياس باشد چنانچه در مثل گفته‌اند. اشغل من ذاق النحيّين.[١]

[١] النّحى بكسر نون مشك و خيك روغن است. و ذات النحيّين زنى بود كه شغلش روغن فروشى بود. پس مردى آمد از او روغن بخرد. پس( سرخيكى را باز كرد پس مرد باو گفت نگاه دار تا خيك ديگر را به بينم بهتر است پس سر آن مشك باز را در دست گرفت پس آن مرد مشك ديگر را گشود و بزن گفت سر اين را هم نگهدار بدستت پس چون هر دو دست آن زن بآن دو مشك روغن بند شد پس آن مرد از اين فرصت سوء استفاده نموده عازم شد با آن زن مشغول كار شود پس آمد پشت سر زن در حالى كه زن منحنى و دولا و هر دو دستش مشغول به مشكها بود پس پيراهن آن را از عقب بالا زده و كار او را ساخت و چون شهوت خود را آن طور كه ميخواست اعمال كرد سپس مسلمان شده و توبه نمود و او همان مرديست كه- پيغمبر٦ باو فرمود يا خوات خريد تو چگونه بود و تبسّم فرمود( و خوات اسم آن مرد است).( مترجم)