از شياطين سبقت گرفتند. على ٧ و مقاتل گويند آنها فرشتگانى هستند كه در بردن ارواح مؤمنين به بهشت سبقت ميگيرند (دوّم) ابن مسعود گويد: آنها جانهاى مؤمنين است كه از ملائكه‌اى كه آنها را قبض و بسوى رحمت خدا و دين ثواب و كرامت او سبقت ميگيرند (سوّم) قتاده، و جبائى گويند آنها ستارگانى هستند كه بعضى از آنها بر بعض ديگر در سير و حركت سبقت ميگيرند (چهارم) عطاء و ابو مسلم گويند: آنها سواران مجاهدند كه در جنگ بعضى بر بعضى ديگر سبقت ميگيرند.

((فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً)) در آن نيز چند قول است (اوّل) على عليه- السّلام فرمود: آنها فرشتگانى هستند كه از اين سال تا سال آينده تدبير امور بنده‌گان خدا ميكنند (دوّم) عبد الرّحمن بن سابط گويد:[١] مقصود از اين جبرئيل و ميكائيل و ملك الموت و اسرافيل : است كه تدبير امور دنيا ميكنند. فامّا جبرئيل ٧ پس او موكّل ببادها و لشكريان خداست و امّا ميكائيل پس موكل بباران و بوئيدنيهاست و امّا ملك الموت پس موكّل قبض ارواح است و امّا اسرافيل پس او بر آنها فرمان خدا را نازل ميكند.

(سوّم) على بن ابراهيم قمّى‌[٢] روايت نموده: كه آنها افلاك هستند كه امر خداى تعالى در آن واقع ميشود. پس حكم الهى در دنيا جارى‌

[١] عبد الرّحمن بن سابط از تابعين است و گفته ميشود كه او عبد- الرّحمن بن عبد اللَّه بن سابط جحمى مكى است كه در سال ١١٨ وفات نمود و معاصر با حضرت امام محمّد باقر ٧ بوده است. و فرق بين قول او و قول اوّل كه قول امام ٧ باشد فرق بين عام و خاص است.

[٢] مثل اينكه على بن ابراهيم آن را در غير تفسيرش روايت كرده براى اينكه در تفسير اين سوره موجود نيست. و منافاتى بين قول او و دو قول ديگر( كه گفته شد نيست. چون بعالم روحانى هم آسمان گفته ميشود براى علوّ و بلندى معنوى آن و يا باعتبار اينكه اجسام آن در تحت تدبير ملائكه است پس اگر گفته شود اين آيات مذهب حكماء را كه قائل بعقول عشره هستند و آنچه اشراقيون گفته‌اند در ارباب انواع تأييد ميكند. مى‌گوييم اگر آنچه گفته‌اند ملائكه را قصد كرده‌اند نزاعى با ايشان در اصطلاح نيست.( مترجم)