ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٩٨ - تفسير

شما ميپرسم بمن خبر بدهيد. آيا من قدرت دارم كه استخوانهاى پراكنده شما را جمع نمايم.

حسن گويد: يعنى سوگند ميخورم بروز قيامت و نميخورم بنفس لوّامه. به اوّلى سوگند خورده و بدوّمى نخورده على بن عيسى گفت: و اين ضعيف است زيرا خارج از سياق كلام است و بهتر اينست كه بگفته بيشتر مفسّرين دو سوگند باشد. و جواب قسم محذوف است و باطنش اينست كه مطلب آن طور كه شما خيال كرده‌ايد نيست مسلّما شما مبعوث و بر انگيخته خواهيد شد يا البته شما را بر انگيزانند. و كسى كه لا اقسم قرائت كرده لا را جواب قسم قرار داده. و نون را محذوف دانسته زيرا اراده نموده حال را و ما آنچه در اين گفته شده ياد كرديم در دليل و حجّت.

(و النّفس اللوّامة) عطاء از ابن عبّاس روايت كرده يعنى بسيار سرزنش كننده و نيست نفس خوب و يا بد مگر اينكه صاحبش را ملامت و توبيخ ميكند در روز قيامت اگر كار خوب كرده باشد ميگويد چرا زياد نكردى و اگر كار بد كرده باشد ميگويد اى كاش نكرده بودم.

مجاهد گويد: ملامت بر گذشته ميكند. ميگويد چرا كردى (فلان گناه را و چرا فلان طاعت را بجا نياوردى) قتاده و مجاهد گفته‌اند: مراد نفس لوّامه كافره است يعنى زياد ملامت كند خود را بر آنچه در گذشته از او سر زده.

حسن گفته آن نفس مؤمنه است ملامت ميكند خودش را در دنيا و محاسبه ميكند آن را و ميگويد چرا كردى و چرا تقصير نمودى پس انديشمند است هميشه در عواقب و پايان كار و گناهكار انديشه در امر آخرت نميكند و حساب نفس خود را نميكشد.