صورت تيره آن روبه رو مى‌شويم كه بدان، حالت محاق يا اقتران گفته مى‌شود و در اواخر ماه قمرى اتفاق مى‌افتد. اگر زمين بين ماه و خورشيد قرار بگيرد، با صورت كامل و نورانى آن روبه‌رو مى‌شويم كه به اين حالت بدر گفته مى‌شود و در اواسط ماه قمرى اتفاق مى‌افتد. در ميان دو وضعيت ياد شده، در يك چهارم نخست در آخر هفته اول و آغاز هفته دوم از ماه ، همچنين در يك چهارم پايانى در انتهاى هفته سوم آغاز هفته چهارم، ماه به صورت هلال ديده مى‌شود. شكل‌هاى كره ماه اين گونه به طور متوالى در هر ماه قمرى مشاهده مى‌گردد (٧). بخش روشن سطح ماه، به طور دقيق ١٨٠ درجه نيست، بلكه كمى بيشتر است.

٣. ميانگين مدت گردش ماه به دور زمين ٥٣٠ / ٢٩ روز است؛ يعنى معادل ٢٩ روز و كمى بيش از نصف يك روز؛ كه به آن ماه اقترانى يا اصطلاحى اطلاق مى‌شود و همان ماه عرفى مورد بحث ماست.

اگر گردش ماه را از نقطه‌اى معين در فضا در نظر بگيريم، اين دوره در زمين كمتر است. پس اگر از نقطه فرضى، شروع به حركت كند، تا به همان نقطه بازگردد ٢٧ روز و يك چهارم روز طول مى‌كشد.

٤. مقدار منور ماه، همواره تقريباً نصف كره ماه است، ولى ما آن را در اواسط ماه به صورت دايره كامل مى‌بينيم. سپس شروع به پنهان شدن مى‌كند، تا جايى كه در اواخر ماه زير شعاع نور خورشيد قرار مى‌گيرد و قابل رؤيت نيست. در ادامه، بار ديگر در زمان خروجش از خط مقارن متولد شده، به صورت هلال ديده مى‌شود و هر شب بزرگ‌تر مى‌گردد. علت اين پديده، حركت ماه نسبت به زمين و اختلاف زاويه ديد مشاهده‌گر از زمين است.

٥. خروج ماه از تاريكى و از خط مقارن را در عرف، تولد هلال گويند. اين تولد در ابتدا با وسايل جديد و تلسكوپ‌هاى قوى نيز ديده نمى‌شود، چه رسد به

(٧) عجيرى، دورة الهلال، ص٢٥ و ما بعد آن .