«نشوز»؛ همچنين احتمال دارد كه امام(ع) به اعتبار غايت نشوز كه نتيجه‌اى جز اعراض و رويگردانى مرد از همسر خود و بى‌مهرى به وى ندارد، مفهومى جامع از دو كلمه «نشوز» و «اعراض» را بيان كرده و از كراهت وى سخن مى‌گويند چراكه در هر دو صورت (نشوز مرد و يا اعراض وى) مرد از رفتار همسر خود ناخشنود است. چنان كه در برخى روايات (١٢٩) نشوز مرد را ـ به اعتبار ثمره و نتيجه آن- اراده‌اى براى طلاق گرفتن تفسير كرده‌اند.

چرايى گزينش واژه نشوز در اين ساختار معنايى

پرسشى كه در اينجا مطرح مى‌شود اين است كه چرا از ريشه «نشز» براى رساندن معناى «جمع شدن» استفاده شده است و ديگر مترادف‌هاى آن، كه همين معنا را دارند، چنين كاربردى ندارند ؟ تفاوت اساسى كه در معناى اين واژه برخلاف ديگر واژگان هم معنايش ـ وجود دارد، اين است كه در درون مفهوم اين واژه «شدت الصاق و چسبندگى» نهفته است. بنابراين اين واژه در رساندن مفهوم، بلاغت و صراحتى دارد كه در ديگر واژگان مترادف آن، وجود ندارد.

در آيه ٢٥٩ بقره شدت جمع شدن به حدى است كه سبب چسبيدن پاره‌هاى استخوان‌ها به هم مى‌شود. در آيه ٣٤ نساء كه صحبت از خوف خيانت زن به شوهر است، جمع شدن و رابطه زن با مرد بيگانه مراد است آن هم به گونه‌اى كه در شرف خيانت كردن به همسر قرار مى‌گيرند. در آيه ١٢٨ نساء نيز كه صحبت از نشوز مرد است، دو احتمال وجود دارد: يكى خوف خيانت مرد به زن، و ديگرى رغبت بيش از حد و تمايل جنسى بسيار مرد به جمع شدن (همبسترى) با همسر خود. چنان كه ملاحظه مى‌شود در اين دو آيه سوره نساء جمع شدنى مراد است كه به همبسترى منجر مى‌شود. در آيه ١١ سوره مجادله كه از امتثال دستور پيامبر(ص) براى جمع

(١٢٩) بحرانى، البرهان، ج٢، ص١٨١.