فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٠ - بازخوانى مفهوم نشوز زن و مرد در قرآن حامد مصطفوى فرد
چنان كه ملاحظه مىشود همرأيان با ديدگاه جمهور، بناچار بين دو مفهوم نشوز تفكيك قائل مىشوند، نشوز زن را «تخلف از وظايف و تكاليف» و نشوز مرد را «ناخوشايندى وى در برابر همسر» تفسير مىكنند. (١٣٢) در حالى كه طبق تحليل ما اين محذور مرتفع مىگردد؛ زيرا براساس ديدگاه نگارنده، مراد از نشوز - خواه از جانب مرد تحقق يابد و خواه از جانب زن - «رغبتى افسارگسيخته به جماع» است، مرد تمايل بسيار به همبسترى دارد و از آنجا كه زن توانايى برآوردن اين نياز طبيعى وى را ندارد، با وى صلح كرده و به او اجازه ازدواج مجدد را مىدهد.
اشكال ديگر اين رويكرد تعارض با معناى لغوى واژه «نشز» است، فقها مراد از اين واژه را «ارتفاع و بلندى» مىدانند؛ از اين رو، به زنى كه نسبت به همسر خود برترى طلبى كرده و طغيان مىكند، ناشزه اطلاق مىكنند. حال اينكه، چنين ارتباط معنايى بين معناى ريشه لغوى واژه و تحليلىكه از آن در مورد نشوز مرد وارد شده است، غير ممكن به نظر مىرسد؛ زيرا در اين تبيين، مرد هرگز حقى را از زن ضايع نكرده و وظايف خود را زير پا نگذاشته است تا بتوان عنوان برتر طلب بودن را به وى اطلاق كرد، بلكه فقط نسبت به او احساس (درونى) كراهت و ناخشنودى دارد.
عدم نياز به تأويل مفهوم خوف در آيه نشوز
آيه ٣٤ سوره نساء راهكار مقابله با نشوز زن را متوقف بر خوف نشوز دانسته است و نه تحقق آن. خوف نشوز عبارت است از ظهور علايم آن مثل رفتار، كارهاى خلاف و منافى لذت جنسى انجامدادن مثل عدم نظافت و ...، و به طور كلى، تغيير عادات قولى يا فعلى به طورى كه پيشتر چنين نبوده است؛ (١٣٣) قاطبه
(١٣٢) مهريزى، شخصيت و حقوق زن در اسلام، ص٣١٦.
(١٣٣) ر.ك: ابن مطهر حلى، إيضاح الفوائد، ج٣، ص٢٥٦؛ طوسى، المبسوط، ج٤، ص٣٢٧؛ شهيد ثانى، مسالك الافهام ج٥، ص٣٥٤؛ علامه حلى، قواعد الاحكام، ج٣، ص١٠٨؛ امام خمينى، تحرير الوسيله، ج٢، ص٣٠٥.