فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٩٩ - شيخ فضل اللّه نورى؛ مواجهه عقلانيتِ «وحىْ باور»؛با عقلانيتِ «خودبنيادِ» غربى على ابوالحسنى(منذر)

نمى‌تواند توجيه دقيق و همه جانبه‌اى براى» اين مجلس باشد». (١٩٢) لذا بايد گفت: نائينى و همفكران وى «در اين برداشت از آموزه شورا، به شدت تحت تأثير موج استبداد ستيزى، مشروطه‌طلبى و دموكراسى خواهاى غربيان و الگوهاى سياسى آنان بوده‌اند». (١٩٣)

در مورد تفكيك قوا نيز گفتنى است كه: «نائينى در جاى جاى رساله خود به «تفكيك قوا اشاره مى‌كند. برداشت او از اين مفهوم سياسى در حكومت مشروطه به وضوح با تعريف آن در حقوق اساسى مدرن كه در آن دوران نيز رواج داشت، مغاير است و اين يكى از شواهد روشن بر آگاهى ناقص نائينى از حكومت مشروطه در غرب است». (١٩٤)

به ديده آقاى امامى: ناآگاهى و بدخوانى نائينى و همفكرانش از غرب، و

---

(١٩٢) فقه اهل‌بيت عليهم‌السلام، ش ٥٤، صص ٢٠٩ـ٢١٠.
(١٩٣) فقه اهل‌بيت عليهم‌السلام، ش ٥٤، ص ٢٠٩.
(١٩٤) فقه اهل‌بيت عليهم‌السلام، ش ٥٤، صص ٢١٠ـ٢١١. امامى در ادامه مطلب فوق مى‌افزايد: «تلقى نائينى از اين اصطلاح اين بود كه هر يك از شُعَب، وظايف نوعيّه را در تحت ضابط و قانون صحيح علمى منضبط نموده، اقامه آن را با مراقبت كامله در عدم تجاوز از وظيفه مقرّره به عهده كفايت و درايت مجريين در آن شعبه سپارند (تنبيه الامه، ص ١٣٨ و نيز ر. ك: همان: ص ٩٠). او سپس به فرمان اميرمؤمنان(ع) به مالك اشتر استشهاد مى‌كند كه چگونه آن حضرت، اصناف و طبقات مختلف كارگزاران حكومت را بر اساس وظايف گوناگونى كه بر عهده دارند، از يكديگر جدا ساخته است. بنابراين، درك نائينى از تفكيك قوا چيزى جز تقسيم وظايف ميان كارگزاران و شرح دقيق آن وظايف نبوده است؛ مفهومى كه به امور ادارى مربوط مى‌شود و در زمره مفاهيم حقوق اساسى نيست؛ در حالى كه تفكيك قوا (separation of powers) در حكومت مشروطه، اصلى بنيادين از حقوق اساسى است كه بر پايه آن، قدرت سياسى براى پاسدارى از آزادى‌هاى مردم و پرهيز از استبداد حاكمان ميان چندين نهاد حكومت (مقنّنه، مجريه، قضائيه) تقسيم مى‌شود». ر. ك: دائرة المعارف دموكراسى، سيمور مارتين ليپست، ١/٤٩٠؛ فرهنگ علوم سياسى آكسفورد، ايان مك لين، ص ٧٣٥.