فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٢٧ - شيخ فضل اللّه نورى؛ مواجهه عقلانيتِ «وحىْ باور»؛با عقلانيتِ «خودبنيادِ» غربى على ابوالحسنى(منذر)
دستورهاى پيامبر اكرم (ص) (و به اصطلاح اجتهادات او در برابر نص) را مصداق عقلگرايى شمرده است! (٤٨) و حتى با اشاره به تفسيرهاى عجيب خلفاى سقيفه از دين در حوزه مسائل مرتبط با حكومت (كه به قول خود وى: «مغاير با فهم عمومى اصحاب و مسلمانان» بوده (٤٩)، چنان «تعارض آشكار»ى با «آنچه ساير اصحاب و مسلمانان از قرآن كريم و سيره نبوى دريافته بودند» داشت (٥٠) كه «در ميان ياران پيامبر (ص) غريب و منحصر به فرد مىنمود» (٥١) و خلفا تنها «به دليل برخوردارى از اقتدار خلافت [ بخوانيد: ضرب شمشير]... مىتوانستند چنين تفسيرهايى را بىمحابا عرضه...، بلكه آن را به عنوان قانون لازم الاجرا بر همه مسلمانان تحميل» كنند (٥٢)، و «تأثير شگرف اين گونه آراء در تاريخ فقاهت اهل سنت... برخاسته از كيش شخصيت خلفاى نخستين و بخصوص عمر در ميان پيروان اين فرقه است» (٥٣)) مىگويد:
«مىتوان گفت كه يكى از اولين نمونههاى جنبش عقلگرايى در فهم شريعت، توسط دستگاه خلافت پديد آمد»! (٥٤)
(٤٨) همان: صص ١٧٥ـ١٨٣.
(٤٩) همان: ص ١٧٦.
(٥٠) همان: ص ١٨٢.
(٥١) همان: ص ١٨٣.
(٥٢) همان: ص ١٧٦.
(٥٣) همان: ١٨٢.
(٥٤) همان: صص ١٧٦ـ١٧٧. در همين راستا، نويسنده، بدعتهاى گوناگون خليفه ثانى در اسلام (همچون: مخالفت صريح با دستورهاى خدا و پيامبر «ص» در مورد يكى بودن زمان حج و عمره بر خلاف زمان جاهليت، و انجام متعة الحج و متعة النساء، و نيز برداشتن حىّ على خير العمل از اذان و متقابلاً افزودن الصلوة خير من النوم به آن، و...) را «نمود نوعى گرايش عقلگرايى در فهم دين»! قلمداد كرده (همان: ص ١٧٨) و با عنوان «ابداعات فقهى»! از آن ياد مىكند! (همان: ص ١٨٣).