فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣٩ - توريه سيد محمد مهدى رفيع پور
من شروع مىشود و من نمىتوانم در اين عيد شركت كنم».
بنابر وجه دوم چنين است «ابراهيم در اين هنگام نگاهى به ستارگان كرد و طبق قواعد منجمين پيشگويى كرد كه به زودى مريض خواهد شد و در نتيجه نمىتواند با ديگران از شهر بيرون بيايد».
وجه اول مناسبتر به نظر مىرسد؛ زيرا از آن جا كه حضرت توحيدى خالص داشت، معنا ندارد براى غير خدا تأثيرى قائل باشد. از سوى ديگر دليلى كه دلالت كند بر اينكه آن جناب در آن ايام مريض نبوده، در دست نداريم، بلكه بر مريض بودن او دليل داريم؛ براى اينكه از يك سو خداى تعالى او را صاحب قلبى سليم معرفى كرده و از سوى ديگر از او حكايت كرده كه صريحاً گفته است: «من مريضم» و كسى كه داراى قلب سليم است دروغ و سخن بيهوده نمىگويد.
مفسرين در توجيه اين دو آيه وجوهى را ذكر كردهاند كه از همه بهتر، اين است كه نگاه كردن حضرت به نجوم و خبر داد نش از مريضى خود را از باب معاريض كلام دانستهاند. معاريض عبارت است از اينكه گوينده چيزى را بگويد كه شنونده از ظاهر آن معنايى را بفهمد و خود او معناى ديگرى را اراده كند.
سپس علامه به توضيح چگونگى توريه در آيه شريفه پرداخته و در پايان مىفرمايند:
لكن اين وجه كه گفتيم، بهترين وجهى است كه مفسرين ذكر كردهاند، و وقتى صحيح است كه آن جناب در آن روز مريض نبوده باشد و حال آنكه گفتيم هيچ دليلى بر اين معنا نيست. علاوه بر اين گفتن معاريض براى انبيا جايز نيست؛ زيرا باعث مىشود اعتماد مردم به سخنان ايشان سست شود (٦٧).
(٦٧) ترجمه الميزان فى تفسير القرآن، موسوى همدانى، ج١٧، ص٢٢٤-٢٢١.