فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٢ - توريه سيد محمد مهدى رفيع پور
يعنى جايى را كه مخاطب خودش دقت نكرده است ـ داخل در صدق و مجاز شمردهاند. (١٦)
بايد توجه داشت كه در توريه، گوينده قصد داشته كه مخاطب به مراد او پى نبرد به همين دليل، يا خلاف ظاهر را اراده كرده و يا جمله دو پهلو گفته است و يا در اثر آشنايى با تصورات مخاطب، جملهاى را استعمال كرده كه اگر چه ظاهر در مراد اوست، ولى مىداند كه مخاطب به آن پى نمىبرد. اما اگر گوينده مطلب خود را بيان كند و ظاهر كلام را هم اراده كند، ولى مخاطب آن را درك نكرده و به آن پى نبرد، اين مسئله از عنوان توريه خارج است. در تعريف شيخ هم كلمه «قصد» ذكر شده است. توريه از عناوين قصديه است. از نظر لغوى هم در چنين مواردى توريه صدق نمىكند؛ چون متكلم مراد خود را پنهان نكرده است، بلكه مخاطب خودش قاصر بوده است. البته، صدق لغوى توريه، اهميت فقهى ندارد. آنچه مهم است اين است كه غير از صدق و كذب، دو موضوع ديگر وجود دارد: يكى اينكه متكلم مراد خود را به سه طريقى كه گفته شد، از مخاطب پنهان كرده و او را به اشتباه بيندازد كه اين موضوع در كلام فقها توريه نام دارد و از نظر لغوى هم توريه ناميده مىشود. موضوع دوم اين است كه متكلم، مطلب خود را گفته و ظاهر كلام را هم اراده كرده، اما مخاطب به مراد گوينده پى نبرده است. اين موضوع جديدى است و ارتباطى به مبحث توريه ندارد.
براى توضيح بيشتر بايد گفت همان طور كه مرحوم محقق ايروانى گفتهاند، دليلى وجود ندارد كه گوينده، مسئول رفع توهمات ذهنى شنوندگان باشد و لذا، اصل اولى اين است كه اصلاح مطلب در اين موارد بر متكلم لازم نيست، مگر در موارد استثنايى مانند اينكه مىداند مخاطب در اثر برداشت غلط، به تكليف الزامى
(١٦) انوار الفقاهه، ناصر مكارم شيرازى، ص٤٠٧.