فعله إلا من قبله»، (٣٦) «لم يسمع الا من جهته»، (٣٧) «لايعلم إلا من جهته»، (٣٨) «لا طريق الى العلم إلا من قبله» (٣٩) و «لا يطلع عليه إلا من قبله» (٤٠). اين تعابير جملگى به اين مضمون باز مى‌گردند كه توضيح پيرامون واقعه مورد دعوا را بايد از كسى پذيرفت كه مدعى آن است؛ زيرا تحقق آن واقعه به نحوى است كه امكان علم به آن به طرق ديگر ناممكن يا دشوار است و شخص در هنگام تحقق رويداد مورد نظر، قادر به جمع‌آورى دليل نبوده يا اين كار براى او دشوار بوده است و بنابراين، در زمانى كه از آن رويداد خبر مى‌دهد، بايد اظهارات او استماع و پذيرفته شود؛ براى مثال: متصرف كالايى اعلام مى‌كند كه اين شى‌ء پاك يا نجس است؛ (٤١) يابنده كالا اظهار مى‌كند كه تعريف را در مورد لقطه به عمل آورده است و اكنون مى‌تواند مال را تملك كند. (٤٢) كافر ذمى قبل از پرداخت جزيه ادعاى اسلام مى‌كند. اظهار شخص در مورد اخراج زكات از اموال و تبديل و تحول در ميزان مال خود و تأثير در زكات. ادعاى اهل كتاب بودن. ادعاى تقدم اسلام بر زنا براى اينكه سبب قتل زانى منتفى شود. اظهار بجاى آوردن نمار و روزه براى مصون ماندن از تعزير

(٣٦) فاضل هندى، كشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحكام، جلد٧، ص ٥٥؛ مستمسك العروة الوثقى، جلد١٤، ص ٤٢٨.
(٣٧) شريف مرتضى، رسائل الشريف المرتضى، جلد١، ص ٧٠.
(٣٨) همان، جلد١، ص٣٢٦ و ٣٢٩؛ كشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحكام، جلد٨، ص ٢٨٤؛ عيون الحقائق الناظرة فى تتميم الحدائق، جلد١٣، ص ٨١.
(٣٩) مفتاح الكرامة فى شرح قواعد العلامة، ج٥، ص ٢١١ .
(٤٠) جامع المقاصد فى شرح القواعد، جلد٢، ص ١٢٤ و ج٥، ص ١٥٦ و ج١٣، ص ٢٦١؛ شهيد ثانى، روض الجنان فى شرح إرشاد الأذهان، ص ٢٢٦؛ الروضة البهية فى‌شرح اللمعة الدمشقية، جلد٥، ص ٣٩٤.
(٤١) جواهر الكلام فى شرح شرائع الإسلام، جلد٦، ص ١٧٦؛ اراكى، محمد على، كتاب الطهارة، جلد١، ص ١٨٨.
(٤٢) مفتاح الكرامة فى شرح قواعد العلامة، جلد٦، ص ١٦٢.