فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٠٨ - معرفى كتاب «دائرة المعارف فقه مقارن» سيد فريد حاجى سيد جوادى
٢. تورات و قانون نامههاى معاصر آن. در اين بحث به مقايسه نظامهاى حقوقى هم عصر با تورات، يعنى ١٣٠٠ ق م پرداخته شده و با نام بردن قوانين مختلف آن عصر، نظريه متأثر بودن تورات از قانون حمورابى(كه شامل ٢٨٢ ماده است)، مورد بررسى تطبيقى قرار گرفته است.
ب) ميشنا و تلمود: به اعتقاد يهوديان تورات ديگرى كه ميشنا نام دارد نيز بر موسى وحى شده كه همواره به شكل نانوشته در كنار تورات مكتوب، وجود داشته و داراى همان ارزش و اعتبار است كه بعدها گردآورى شده و شامل شش بخش به نام سِدَر است: ١. زراعيم(بذرها)، ٢. موعد(عيدها، ايام معين)، ٣. ناشيم(زنان)، ٤. نزيقين(آسيبها و خسارتها)، ٥. قداشيم(مقدسات)، ٦. طهاروت(طهارتها).
پس از تكميل ميشنا، دانشمندان يهودى به تفسير آن همت گماشتند و آن تفسير «گمارا» نام گرفت. براى ميشنا دو «گمارا» نوشته شد: يكى فلسطينى يا اورشليمى، و ديگرى بابلى كه مفصلتر از اولى است.
از تلفيق ميشناوگمارا، مجموعهاى عظيم پديد آمد كه «تلمود» به معناى تعليم نام گرفت.
ج) باريتا: بارَيتا به مطالبى گفته مىشود كه در ميشنا نيامدهاند، اما آمورائيم(شارحان) آنها را در تلمود مطرح كردهاند. در ميان بارَيتاها دو مجموعه اهميت بيشترى دارد: «ميدراشهاى هلا خايى» و «توسفتا». اين منابع چون خارج از ميشنا هستند و گاهى ديدگاهى مخالف ميشنا دارند، اعتبار منابع رسمى را ندارند.
د) منابع مكتوب شريعت در دوران پس از تلمود: از بزرگترين منابع مكتوب شريعت يهودى در دوره پساتلمود، قانون نامهها هستند كه مؤلف محترم در اثر خود به هشت دوره از قانون نويسى و قانون نامههاى مهم اشاره مىكند.