فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٢ - عول در فرائض آیة الله جعفر سبحانى
به آنها ضميمه شود، پسر دو برابر دختر مىبرد؛ يعنى ديگر دختران يا خواهران به فرض ارث نمىبرند، بلكه به قرابت ارث مىبرند.
براين اساس، كلاله مادر همواره و در هر شرايطى به فرض ارث مىبرد و به غير فرض ارث نمىبرد، به خلاف دختر و خواهر كه اگر برادرى به آنها ضميمه شود، به قرابت ارث مىبرند. با توجه به اين مقدمه، به سؤال مزبور چنين پاسخ مىدهيم:
كلاله مادر در هر شرايطى، چه با آنها مردى باشد و چه نباشد، چه تنها وارث در آن طبقه باشد و چه تنها وارث نباشد، به فرض ارث مىبرد. بنابراين اگر متوفا غير از كلاله مادر وارثى نداشته و او تنها وارث باشد، يك ششم مال را مىبرد و اگر تنها نباشد، يك سوم مال را به فرض مىبرند و بقيه مال به رد به آنها داده مىشود و در هيچ صورتى نه تنها سهمشان كم نمىشود، بلكه چنانچه به رد به آنها چيزى داده شود، سهمشان زياد هم مىشود و اين نشان مىدهد كه به هنگام تزاحم، سهم آنان كاهش نمىيابد.
خلاصه اينكه فرض آنها در هيچ حالتى از بين نمىرود، مگر با جانشين شدن فرض ديگر و در هيچ حالتى سهم آنها از حداقل فرض مقرر، كمتر نمىشود به خلاف دختر و خواهر كه اگر برادرى به جمع آنها افزوده شود، فرض آنها از نصف يا دو سوم تغيير مىكند و بعد از پرداخت سهامديگران مثل پدر و مادر يا كلاله مادر، باقى مانده را به سه قسمت تقسيم مىكنند و از سهم دختر يا دختران يا خواهر و خواهران به ميزان زيادى از يك دوم و دو سوم كم مىشود. اين نشانه آن است كه به هنگام تزاحم، امكان كاهش سهم آنها هست.
به عبارت ديگر، كلاله مادر همواره حتى در صورتى كه تنها باشد، به فرض ارث مىبرد؛ اما دو گروه اول گاه به فرض ارث مىبرند و آن در صورتى است كه برادرى نداشته باشند و گاه فقط به قرابت ارث مىبرند و آن در صورتى است كه