٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٨ - عول در فرائض آیة الله جعفر سبحانى

أزالتهنّ الفرائض عن ذلك لم يكن لهنّ إلاّ ما بقي، فتلك التي أخّر فإذا اجتمع ما قدّم اللّه‌ و ما أخّر بدى‌ء بما قدّم اللّه‌ فاعطى حقه كاملاً، فإن بقي شيء كان لمن أخّر و إن لم يبق شيء فلا شيء له؛ (٢٧)

به خدا سوگند، اگر عمر كسى را كه خدا مقدم داشته، مقدم مى‌داشت و كسى را كه مؤخر داشته، مؤخر مى‌داشت، از فريضه كاسته نمى‌شد. زفر به او گفت: كدام يك را خداوند مقدم و مؤخر داشته است؟ ابن عباس گفت: هر فريضه‌اى كه خداوند آن را كاهش نداده، مگر به فريضه‌اى ديگر صاحب آن فريضه مقدم است، و هر صاحب فريضه‌اى كه اگر فرض او از بين رفت چيزى جز باقى مانده تركه براى او نمى‌ماند، مؤخر است. اما كسانى كه خدا آنان را مقدم داشته، زوج است كه سهم او يك دوم مال است و اگر شرايطى پيش آيد كه سهمش را كاهش دهد، سهم او به يك چهارم تبديل مى‌شود و هرگز از اين مقدار كمتر نمى‌شود، و ديگرى زوجه است كه سهم او يك چهارم است و اگر شرايطى پيش آيد كه سهمش را كاهش دهد، سهم او به يك هشتم تبديل مى‌شود و از اين مقدار كمتر نمى‌شود، و ديگرى مادر است كه سهم او يك سوم است و اگر شرايطى پيش آيد كه سهمش را كاهش دهد، سهم او به يك ششم تبديل مى‌شود و از اين مقدار كمتر نمى‌شود. اينها فرائضى است كه خداوند آنها را مقدم داشته است.

اما فرائضى كه خدا مؤخر داشته، فريضه دختران و خواهران است كه يك دوم و يك سوم است، اگر فريضه ايشان از بين برود، هر چه از تركه باقى ماند به آنان مى‌رسد. اينها فرائضى است كه خداوند مؤخر داشته است.


(٢٧) وسائل الشيعه، ج٧، باب ١٧ از ابواب موجبات الارث، ح٦؛ ر.ك: المستدرك، حاكم نيشابورى، ج٤، ص ٣٤٠، كتاب فرائض. اين حديث طبق گفته مسلم، صحيح است و ذهبى هم اين حديث را در تلخيصش آورده و اعتراف به صحت آن كرده است.