فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٣ - اختيار ولىّ امر در قانون گذارى آیة الله محمد مؤمن قمى
هيچ وجه بر وجوب آن دلالت نمىكند و ظاهراً هيچ كس در اين آيه به وجوب مشورت نظر نداده است.
آيه ديگرى در باره مشاوره در سوره آل عمران است كه خداوند متعال خطاب به رسول گرامى اسلام(ص) فرموده است:
{فبما رحمةٍ من اللّه لنتَ لهم و لو كنتَ فظّاً غليظَ القلب لانفضّوا من حولك فاعفُ عنهم و استغفر لهم و شاورهم في الأمر فإذا عزمتَ فتوكّل على اللّهِ ان اللّهَ يحبّ المتوكلين } ؛
به سبب رحمت خداوند بود كه با خلق مهربان گشتى و اگر تند خو و سخت دل بودى، مردم از گرد تو متفرق مىشدند. پس، از آنان در گذر و برايشان طلب آمرزش كن و در كارها با آنها مشورت كن، ليكن آنچه را كه تصميم گرفتى، با توكل به خدا انجام بده كه خداوند توكل كنندگان را دوست دارد.
در اين آيه شريفه خداوند متعال به رسول خدا(ص) به مشاوره با مؤمنان امر كرده است و بدون شك مشاوره آن حضرت در امورى است كه در اختيار او و مقتضاى ولايت امرى اش بود و به همين سبب، ممكن است از اين آيه وجوب مشورت ولىّ با امت اسلامى استفاده شود.
اما انصاف آن است كه دلالت آيه بر وجوب ناتمام است؛ زيرا آيه شريفه براساس آنچه از تفاسير به دست مىآيد، در ضمن آيات وارد شده بعد از پايان غزوه احد نازل شد. آغاز اين غزوه همراه با كار شكنى عبدالله بن أبى و عدم شركت او و همراهانش در جنگ بود و پايان آن به شهادت هفتاد نفر از مؤمنان و از جمله حمزه سيد الشهداء و شكست سپاه اسلام، وارد آمدن زخمهاى زياد و سنگين بر امير مؤمنان(ع) و حتى مجروح شدن رسول خدا(ص) و شايعه خبر قتل ايشان و فرار مؤمنان و باقى ماندن اجساد شهدا در ميدان جنگ، انجاميد. منافقان زبان به سرزنش مسلمانان گشوده بودند، در چنين وضعيتى اين آيه شريفه نازل شد. صدر آيه تكريم و