است، نه زنى كه او را ظهار كرده و گمان مى‌كند كه همانند مادر او است. برخى گفته‌اند: مادر نگهدارنده، به منزله مادر رضاعى است و با دو مقدمه در صدد اثبات اين مدعا بر آمده‌اند:

مقدمه نخست: طبق اصل رضاع، اگر زنى بدون آنكه بچه را در رحم نگهدارى كند و آن را به دنيا آورد، فقط به او شير داده باشد، بدون شك همين شيردادن خويشاوندى رضاعى ايجاد مى‌كند و جايگزين خويشاوندى نسبى مى‌شود.

مقدمه دوم: تأثيرى كه مادر نگهدارنده در رشد گوشت و خون و استخوان طفل دارد، بسيار بيشتر ازتأثيرى است كه در رشد آن از راه شيردهى به وجود مى‌آيد. پس مى‌توان ادعا كرد كه از نظر عرف تأثير آن در ايجاد نسبت مادرى، اولويت دارد.

پاسخ اين ادعا آن است كه تمام ملاك در ايجاد خويشاوندى رضاعى كه جايگزين خويشاوندى نسبى است، رشد گوشت و بدن طفل از رضاع نيست، بلكه شرايط تعبدى ديگر نيز دارد؛ مثلاً روايت صحيح السند دلالت مى‌كند كه اگر زنى بدون زاييدن فرزندى شيرش جارى شود و با آن طفلى را شير دهد، موجب محرميت نمى‌شود. اين حكم صريح صحيحه يونس بن يعقوب است. (١١) روايت موسى بن عمر بصرى نيز به همين مضمون است، ولى از نظر سند كامل نيست.

همچنين همه فقهاى ما فتوا داده‌اند كه شيرى كه از زنا توليد مى‌شود، موجب محرميت نمى‌شود. نيز نصوص كاملى در باب «ما يحرم بالرضاع» دلالت مى‌كنند بر آنكه ملاك محرميت، شوهرى است كه شير زن از اوست، نه خود زن. (١٢) در اين جا به نقل روايت نخست اين باب اكتفا مى‌كنيم. در صحيحه بريد عجلى آمده است:

سألت أبا جعفر (ع) عن قول رسول اللّه‌ (ص): «يحرم من الرضاع ما يحرم من النسب». فسّر لي ذلك. فقال: كلّ امرأة أرضعت من لبن فحلها ولد

(١١) وسائل الشيعه، ج١٤، ص ٣٠٢، باب ٩ از ابواب مايحرم بالرضاع، ح١ و ٢.
(١٢) همان، باب ٦ از ابواب ما يحرم بالرضاع.