فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٣ - معرفى كتاب «دائرة المعارف فقه مقارن» سيد فريد حاجى سيد جوادى

فصل دهم: علوم پيش نياز اجتهاد

اين فصل پنج موضوع را در بردارد:

١. اجتهاد از نظر لغت

٢. اجتهاد از نظر اصطلاح

٣. اقسام اجتهاد: الف) اجتهاد مطلق و متجزى، ب) اجتهاد عام و خاص.

٤. مقصود از اجتهاد در عنوان بحث

٥. لزوم فراگيرى بعضى از علوم پيش نياز اجتهاد

لزوم فراگيرى بعضى از علوم فراگير

علوم مقدماتى اجتهاد از نظر مشهور دانشمندان اسلامى، چهارده علم است كه همه آنها را مى‌توان در زير مجموعه سه عنوان گنجانيد:

١. ادبيات عرب، ٢. علوم عقلى، ٣. علوم نقلى.

١. ادبيات عرب مجموعاً چهار قسم است:

الف) لغت عرب: چون مهم‌ترين منابع استنباط حكم شرعى يعنى كتاب و سنت به زبان عربى است، پس فقيه ناچار بايد به معانى لغات، آگاه باشد تا بتواند مقصود و مراد كتاب و سنت را بفهمد.

ب) صرف: آن مقدار از علم صرف در اجتهاد مطلق به مفهوم عام آن، لازم است كه شخص بتواند تغييرات مختلف اسما و افعال را كه موجب تغيير معنا مى‌شود، براساس قواعد تشخيص دهد و درك كند.

ج) نحو: شناخت حق و فهم صحيح از كلام عربى مبتنى بر شناخت دقيق قواعد نحوى است.

د) علم بلاغت(معانى، بيان، بديع): بعضى از مباحث بلاغت تأثير مستقيمى در اصل اجتهاد دارد؛ مانند مباحث قصر، انشا و خبر، حقيقت و مجاز و....