فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٧ - پژوهشى پيرامون مؤونه در خمس آیة الله رضا استادى
كردم شما مرا به انجام دادن كارتان و گرفتن حقّتان امر فرموديد و من اين مطلب را به دوستان و مواليان شما رساندم. بعضى از آنان از من پرسيدند كه حق امام(ع) چيست؟ من ندانستم در جواب آنها چه بگويم. امام(ع) فرمود: بر آنها خمس واجب است، من پرسيدم در چه چيزى؟ امام(ع) فرمود: در امتعه و ضياع آنها. گفتم: تاجر و صاحبان حرفه و صنعت چطور؟ حضرت فرمود: اگر بعد از كم كردن مؤونه زندگى چيزى باقى ماند خمس آن واجب است. (٤)
در برخى از نسخهها، ذيل روايت چنين است: «فقال في أمتعتهم و صنايعهم، قلت: و التاجر عليه و الصانع بيده، فقال: إذا أمكنهم بعد مؤونتهم». (٥)
سند اين روايت كه به ابن مهزيار منتهى مىشود صحيح است و علىّ بنمهزيار نيز توثيق شده است. هرچند بنابر اظهارات صاحب مدارك، ابوعلىّ بن راشد توثيق خاص نشده است ولى اين روايت در بعضى از كتابهاى فقهى جزو روايات صحيح شمرده شده است. چون ابوعلىّ بن راشد و حسن بن راشد يك نفر هستند و شيخ (ره) در كتاب رجالش حسن بن راشد را از اصحاب امام جواد(ع) ذكر كرده كه كنيهاش ابوعلىّ و اهل بغداد (٦)و موثّق است.
اگر احتمال بدهيم كه ابوعلىّ بن راشد و حسن بن راشد دو نفر باشند، باز شيخ طوسى در كتاب «الغيبه» ابوعلىّ بن راشد را جزو وكلاى ائمه عليهم السلام و از ممدوحين ذكر كرده است. آنگاه روايتى را نقل مىكند كه امام حسن عسكرى(ع) به شيعيان و دوستانشان در بغداد، مداين، و سواد عراق و اطراف آن نوشتند كه ابوعلىّ بن راشد را به جاى علىّ بن حسين عبدربّه به عنوان نماينده خودم به سوى شما مىفرستم؛ اطاعت از او اطاعت از من و مخالفت با او مخالفت با من است. (٧)
معناى روايت: اگر منظور از جمله «والتاجر عليه و الصانع بيده» استفهامى باشد،
(٤) در نهايه ابن اثير «ضيعة الرجل» به آنچه معاش و زندگى او از آن تأمين مىشود (مانند صنعت، تجارت، زراعت و غير آن) معنا شده است. (ج٣، ص١٠٨).
(٥) تهذيب الأحكام، ج٤، ص١٢٣ .
(٦) وسائل الشيعه، ج٩، ص٥٠٠ .
(٧) تنقيح المقال، ج١، ص٢٧٦ .