٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٥ - سه طلاق در يك مجلس و شهادت بر طلاق آية اللّه جعفر سبحانى

ابو زهره مى‌گويد:

فقهاى شيعه اثنا عشريه و اسماعيليه معتقدند كه طلاق بدون حضور دو شاهد عادل، واقع نمى‌شود؛ زيرا خداوند مى‌فرمايد: {و أشهدوا ذَوَي عدلٍ منكم و اقيموا الشهاده للّه‌ ذلكم يوعظ به من كان يؤمن باللّه‌ و اليوم الآخر و من يتّقِ اللّه‌ يجعلْ له مخرجاً و يرزقهُ من حيثُ لايحتسِب } ؛ (٩١)

و دو مرد عادل از خودتان را گواه گيريد و شهادت را براى خدا به پا داريد؛ اين همان چيزى است كه مؤمنان به خدا و روز قيامت به آن اندرز داده مى‌شوند و هركس تقواى الهى پيشه كند، خداوند راه نجاتى را براى او فراهم مى‌كند».

اينكه در آيه فوق امر به حضور دو شاهد عادل، پس از ذكر طلاق و جواز رجوع آمده است، نشان مى‌دهد كه لزوم حضور شهود، به آن برمى‌گردد و اينكه لزوم گواه گرفتن را امرى دانسته كه مؤمنان به خدا و روز قيامت به آن اندرز داده مى‌شوند، اين نظريه را تقويت مى‌كند؛ زيرا معمولاً حضور دو شاهد عادل، همراه با موعظه آنان به زوجين، است و در نتيجه احتمال انصراف آنان از طلاق ـ كه مبغوض‌ترين حلالها نزد خداست ـ قوت مى‌گيرد. واگر ما مى‌توانستيم، اين نظريه را در مصر عملى نموده و براى اجراى صيغه طلاق، حضور دو شاهد عادل را شرط مى‌كرديم. (٩٢)

اين عبارات نشان مى‌دهد كه برخى از فقهاى اهل سنت معتقدند كه لزوم حضور شاهد در آيه شريفه، تنها به رجوع بر مى‌گردد و برخى ديگر معتقدند كه به رجوع و طلاق بر مى‌گردد و كسى جز ابو زهره كه سخنش را نقل كرديم، قايل نشده كه تنها به طلاق بر مى‌گردد. بر اين اساس ضرورى است پس از نقل نصى كه در اين زمينه وارد شده در آن تدبّر كرده، حكم مسأله را از كتاب خدا به دست آوريم.

خداوند در قرآن فرموده است:


(٩١) طلاق، آيه ٢.
(٩٢) الأحوال الشخصيه، ص ٣٦٥؛ همچنين: الفقه على المذاهب الخمسه، ص ١٣١.