«... اگر تكاليف يا حقوق درون دينى با حقوق و تكاليف بيرون دينى تعارض پيدا كردند، حقوق و تكاليف بيرون دينى مقدمند. اين حكم كلى در عمل البته پيچيدگى هايى دارد ولى اشكالات راه حل اوّل (تقدّم حقوق درون دينى بر حقوق بيرون دينى) را ندارد.

اين بدين معنا نيست كه دين از خود سخنى ندارد، بلكه سخن بر سرِيافتن سخن دين هنگام بروز تعارض هاست». (٢٣)

او كه در آثار نخستين خود، حتّى انديشه رايج كلام شيعى را در باب حسن و قبح عقلى افعال (٢٤)بر نمى‌تابد، و در چهره عالمى نوميناليست يا اشعرى ريشه همه ارزشها و بايدهاى اخلاقى را در فرمان‌هاى خداوند جستجو مى‌كند و از الحاد انسان جديد در سرپيچى از قوانين الهى و سرسپردگى به قوانين ساخته خود دم مى‌زند (٢٥)و يا در تعارض

(٢٣) سروش، آيين شهريارى، ص١٥٥. و نيز مراجعه شود به: سروش، فربه‌تر از ايدئولوژى، ص ٢٨١. در مباحث آينده ـ ان شاء اللّه‌ ـ فصل مستقلى پيرامون بحث حق و تكليف و حقوق بشر ارائه خواهد شد.
(٢٤) كلام و فقه شيعى به پيروى از راهنماييهاى پيشوايان معصوم (ع) و به مقتضاى برهانهاى عقلى، به انديشه معتزلى در باب حسن و قبح عقلى افعال و ارزش‌ها نزديك‌تر است (سروش، حكمت و معيشت، ج٢، ص١٣٦) و معتقد است كه هنجارها و اعمال، داراى ارزش‌هاى ذاتى و عقلى هستند كه دين نيز به آنها دعوت مى‌نمايد. به عنوان نمونه، اميرالمؤمنين على (ع) در بخشى از نامه خود به فرزندش امام حسن (ع) مى‌فرمايد: «فانّه لم يأمرك إلاّ بحسن و لم‌ينهك إلاّ عن قبيح» (خداوند تو را جز به كار نيكو فرمان نداده و جز از كار زشت باز نداشته است). اين كلام و مانند آن قرابت فراوانى با نظريه حسن و قبح ذاتى افعال دارد (همان، ص١٣٩).
(٢٥) «... اين آدميان خود قانون وضع مى‌كنند و به شريعت، مقدسات، وحى انبياء، كليسا و هر آنچه كه نام ديانت دارد بى اعتنا هستند و به عوض از قوانينى كه خود وضع نموده‌اند، تبعيت مى‌نمايند. اين تبعيتها فقط به شرطى است كه قانونها ساخته و پرداخته خودشان باشد. اگر كسى آمد و گفت كه من از طرف خداوند منصوب شده‌ام و منتخب شما نيستم، و از جانب خداوند برايتان قانون آورده‌ام، به هيچ وجه زير بار نمى‌روند. چرا كه اينها هيچ يك مصنوع آنان نيستند... و همين امر چه انحرافات عظيم كه در ما پديد نياورده است چرا كه از خود خود ريشه مى‌گيرد» (حكمت و معيشت، ج١، ص١٠٤).