فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٥ - فقه و مقاصد شريعت آیت الله ابوالقاسم عليدوست
جمله مقرراتى است كه به انگيزه حفظ دين صورت گرفته است.
قراردادن ديه و تحريم تجاوز بر جان و اعضاى شخص و جعل قصاص، به دليل حفظ جان و احترام نهادن به خون انسانها است.
تشريع تعليم و تحريم مسكرات و عقاب بر خريد و فروش آن، به انگيزه حفظ عقل سامان يافته است.
نظم بخشيدن به ازدواج، تحريم زنا، لواط و مساحقه و اقامه حدّ بر آنها به انگيزه حفظ نسل مىباشد.
تشريع معاملات صحيح و تحسين روابط صحيح اقتصادى و منع احتكار، ربا، قمار، انباشت سرمايه و امثال آن براى حفظ مال است. (٣٢)
٣. مقاصد شريعت و فقه
فقه دانش و مجموعهاى از مسائلى است كه كاشف و بيانگر شريعت مىباشد. به ديگر سخن، فقه آينهاى است كه شريعت در آن منعكس مىگردد. فقه حاصل اجتهاد بوده و اجتهاد اعمّ از اين است كه مجتهد را به حكم الهى واقعى برساند و آن را منجّز نمايد، يا به حكم ظاهرىِ معتبر در زمان شك (٣٣)رهنمون سازد و موجب تعذير گردد و از عتاب و عقاب ايمن گرداند. بر اين اساس، نتيجه اجتهاد و گزارههاى فقهى گرچه امكان دارد مطابق شريعت به معناى حكم و مجعول واقعى الهى نباشد و از اين جهت فقيه خطا نمايد، لكن هميشه مطابق شريعت به معناى اعم از حكم الهى واقعى و ظاهرى (مجعول در زمان شك) است و از اين جهت در صورتى كه اجتهاد، فنّى و منضبط باشد، امكان تصور خطا و عدم مطابقت فقه با شريعت وجود ندارد.
از توضيح بالا دو نكته فهميده مىشود:
(٣٢)يوسف حامد العالم، المقاصد العامة للشريعة الاسلامية، ص ٢٤٧ ـ ٥٦٦.
(٣٣) شك يعنى نبود حجّت بر حكم واقعى الهى ، هرچند مجتهد بر يك طرف گمان داشته باشد، بنابراين مراد از شكاصطلاح منطقى آن، يعنى حالت ترديدِ برابر نيست.