یکی از فضلای دانشکده فقه و حقوق دانشگاه الازهر مصر در سالۀ دکترای خویش با عنوان اجتهاد و میزان نیاز به آن در عصر حاضر به همین مطلبی که ما بیان کردیم استناد کرده است و ضمن بیان شروط اجتهاد چنین گفته است:
«آیا شرط است که مجتهد مرد و آزاد باشد؟ چنین چیزی شرط نیست. زیرا صحابه (رضی اللّٰه عنهم) به فتاوای عایشه و دیگر همسران پیامبر (ص) رجوع می‌نمودند. و تابعین به فتاوای نافع (از موالی عبداللّٰه بن عمر) و عکرمه (از موالی عبداللّٰه بن عبّاس) قبل از آزاد شدن این دو، مراجعه می‌کردند.»
خلاصه، آنچه از این مقدار کند و کاو در آثار علمای عامّه استفاده می‌شود این است که در مفتی، مرد بودن شرط نیست. زیرا اینان تصریح کرده‌اند که گروهی از زنان صحابی و تابعی، فتوا می‌داده‌اند که از جمله آنان می‌توان از عایشه، امّ سلمه و فاطمه زهرا- به سرور زنان جهان نام برد. و مراد ما از فتوی چیزی جز پاسخ و تبیین مسائل فقهی مشتبه و مشکل نیست. خواه این پاسخ و تبیین، با نصّ روایت باشد و خواه با نوعی استنباط و تفریع و ارجاع فروع به اصولی که توسط نصوص بیان شده است. فصل دوّم: نظر فقهای شیعه

اشاره

باید دانست که شایسته‌ترین چیزی که بایستی برای آن تلاش نمود التزام به چیزی است که انسان را به سعادت دنیا و آخرت برساند و آن عبارت است از داشتن اعتقاد حق و عمل صالح. و این دو است که بندگان خدا را تقسیم می‌کند به بندۀ مرحوم به رحمت الهی و بنده محروم از رحمت الهی. یعنی کسی که ملتزم به این دو باشد، مورد رحمت خداوندی قرار می‌گیرد و کسی که از این دو روی گرداند، از هر چیزی محروم می‌شود. اهل بصیرت و بینش به روشنی می‌دانند که دستیابی به این