پس از بررسی دقیق بسیاری از منابع مهمّ و مورد اعتماد «عامّه» و وارسی مواردی که گمان می‌رفت از این مسأله سخنی به میان آمده باشد، از هیچ یک از آنها کلامی که حتّی اشاره‌ای به شرط ذکوریت مفتی داشته باشد، نیافتیم. بلکه می‌توان گفت که ظاهر کلمات علمای عامّه را می‌توان بر عدم اشتراط ذکوریت در افتا حمل نمود. زیرا از ظاهر کلمات اصولیّین آنها در باب اجتهاد و تقلید استفاده می‌شود که اتّفاق نظر دارند بر جواز استفتا از کسی که به علم و عدالت شناخته شده است، یا به منصب افتا منصوب شده و مردم نیز از او استفتا می‌کنند و او را بزرگ می‌شمارند. همجنانکه این مطلب در شرح الاصول اثر این حاجب و حواشی تفتازانی و سیّدشریف و شرح قاضی عضد ایجی [١] بر آن و همچنین در کتاب الموافقات [٢] اثر شاطبی که در نوع خود کتابی است نفیس و بی نظیر، آمده است.
فرّاء در مبحث قضاء از کتاب الاحکام السلطانیة، آنگاه که در صدد بیان شرایط قاضی است، در مورد شرط علم آورده است:
«امّا در مورد شرط علم باید گفت: قاضی بایستی عالم به احکام شرعی باشد، و معرفت به احکام شرعی متوقّف بر شناخت چهار اصل است.»
و پس از بیان چهار اصل، ادامه می‌دهد:
«آنگاه که قاضی به این چهار اصل معرفت پیدا کند، از اهل اجتهاد محسوب می‌شود و برای او جایز است که فتوی دهد و قضاوت کند. کسی که به این چهار

[١]. شرح مختصر الاصول، ج ٢، ص ٤٨١.
[٢]. الموافقات، ج ٤، ص ١٠٨.