٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٨ - محارب كيست و محاربه چيست؟(٢) آیة الله سيّد محمود هاشمى


آنچه از صدر و ذیل سخن صاحب جواهر به دست می‌آید آن است که ایشان میان دو حالت، «ناتوانی مطلق» و «ناتوانی نسبی» تفصیل قایل شده است. در حالت نخست که شخص مطلقاً از ایجاد ارعاب ناتوان باشد یعنی قادر به ترساندن هیچ کس نباشد، عنوان محاربه و ارعاب مردم صدق نمی‌کند. امّا در حالت دوّم که ناتوانی شخص نسبی باشد یعنی فقط نسبت به بعضی از اشخاص و در بعضی از اوقات، ارعاب محقّق شود، در این حالت نسبت به همین اشخاصِ ارعاب شده، محاربه تحقّق پیدا کرده است و شخص مهاجم، محارب به شمار می‌آید، اگرچه خود از افراد قوی از خود می‌ترسد.
امام راحل ١ در تحریر الوسیله نظری نزدیک به تفصیل صاحب جواهر دارند و در ذیل مسأله اوّل از مسایل حدّ محارب می‌فرمایند:
«ثبوت حکم محارب برای کسی که به قصد ارعاب دست به سلاح ببرد ولی ناتوان باشد به طوری که هیچ کسی از ارعاب او نترسد، محل اشکال بوده بلکه ممنوع است. آری اگر ناتوان باشد ولی نه به اندازه‌ای که هیچ کس از ارعاب او نترسد، بلکه در بعضی وقت‌ها ونسبت به برخی از اشخاص ارعاب او تحقّق خارجی پیدا کند، ظاهر آن است که چنین کسی مشمول حکم محارب است. [١]»
تفاوت میان تفصیل صاحب جواهر و تفصیل امام خمینی آن است که از سخن صاحب جواهر چنین بر می‌آید که او تحقّق خارجی ارعاب را در صدق محاربه شرط می‌داند، یعنی به نظر وی محاربه وقتی صدق می‌کند که ارعاب فرد ضعیف نسبت به کسانی که علیه آنها سلاح کشیده تحقّق خارجی یافته باشد.
بر خلاف آنچه در تحریر الوسیله آمده است که ارعاب شأنی و امکان تحقّق

[١]. تحریر الوسیله، ج ٢، ص ٤٤٨، چاپ بیروت.