فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٦ - محارب كيست و محاربه چيست؟(٢) آیة الله سيّد محمود هاشمى
که در ترتّب این مجازات، حمل آهن خصوصیتی داشته باشد. مسأله دوّم:
هرگاه کسی به قصد ترساندن مردم یا گرفتن اموالشان سلاح بکشد ولی به واسطۀ ضعف خود یا نیرومندی طرف مقابل، موفق به ایجاد ترس و ارعاب در خارج نشود، آیا مشمول حکم محارب خواهد بود؟
صاحب جواهر میگوید:
«به هر صورت، در اینکه آیا حکم محارب شامل کسی که به قصد ارعاب سلاح خود را برهنه کند و لی از ایجاد ترس ناتوان باشد، میشود یا نه، تردید هست. بر اساس عمومات یادشده ثبوت حکم محارب در حقّ چنین کسی به واقع شبیهتر و یا چنانکه در قواعد آمده به واقع نزدیکتر است. بنابر این او به جهت اینکه قصد ارعاب داشته مجازات میشود. ولی با فرض ناتوانی از ایجاد هر گونه ارعابی و نسبت به هیچ کس، چه بسا گنجادن چنین موردی، در اطلاق آیه و اطلاقات روایات، ممنوع باشد، به ویژه آنکه در کتاب قواعد، داشتن شوکت نیز شرط شده است، در حالی که در مثل فرض مذکور، شوکت داشتن قطعاً منتفی است. از طرفی، قاعدۀ «تدرأ الحدود بالشبهات» و امثال آن نیز عدم ثبوت حکم محارب را در مورد کسی که قصد ارعاب دارد ولی از تحقّق بخشیدن به آن ناتوان است، تقویت میکند. مگر اینکه اجماع باشد بر الحاق حکم این فرض به حدّ محارب، چنانکه برخی ادّعا کردند که چنین اجماعی وجود دارد. آری گفته شده که ناتوانی چنان کسی از ارعاب بیشتر مردم، منافاتی ندارد با اینکه او نسبت به افراد ضعیفتر و یا کسانی که ترس را درک نمیکنند مانند کودک و دیوانه، قدرت بر ارعاب داشته باشد. از این رو درست آن است که شوکت- که با اطلاقات ادلّه منافات دارد معتبر نباشد مگر اینکه مراد از آن به همان نکتهای برگردد که ما ذکر کردیم. خلاصه ملاک محارب بودن، آن است که ایجاد فساد در زمین به صورت علنی و آشکار باشد، یعنی با استفاده از سلاح یا هر ابزار دیگری آشکارا اقدام به قتل و غارت و اسارت