فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٠ - سيرى در العناوين، ج ٢ محمد رحمانى
معاملات را در عقود مخصوص منحصر کرده اند وبرای عقد معاطاتی نیز عنوان مستقلی نگشودهاند پس عقد معاطات داخل در عقود دیگر است. بنابر این تمام احکام وشرایط عقود مانند شرایط متعاقدان، دو عوض، خیار و ضمان نسبت به آن جاری است. عنوان ٣٤
در این عنوان از جایگزین بودن اشاره اخرس (مطلق عاجز از تکلم) به جای لفظ در تمام ابواب فقه بحث میشود. نویسنده پیش از ورود به اصل بحث، میفرماید: جز معاطات هیچ فعلی از افعال جایگزین لفظ نمیشود؛ مگر اشاره اخرس که در تمام ابواب فقه حتی عبادات جایگزین لفظ میشود. از این رو اشاره او به جای قرائت، تلاوت، ذکر در نماز، تلبیه در حج و خواندن صیغه در عقود وایقاعات به شمار میآید. ایشان شش برهان بر این مدعا اقامه میکند. از جمله:
الف-/ در برخی موارد مانند قرائت نماز روایت خاص وجود دارد. بی گمان فرقی میان این موارد وموارد دیگری که روایت وارد نشده نیست.
ب-/ اگر اشاره جایگزین لفظ نباشد موجب عسر وحرج میگردد.
ج-/ اجماع نیز بر آن دلالت دارد.
به دنبال این بحث، هفت بحث دیگر در ارتباط با ویژگیهای اشاره طرح میکند. چون بحث مورد ابتلای همه مردم نیست از تفصیل بیشتر خود داری میکنیم.
آیا عربی بودن صیغه عقد وایقاع شرط است یا نه؟ اگر عربی بودن شرط نیست آیا اهل هر زبانی با همان زبان خود باید صیغه را اجرا کند و یا با هر زبانی میتوان صیغه را اجرا کرد؟ آیا در صورت دوم ممکن است بخشی از صیغه با یک زبان و بخش دیگر با زبان دیگر اجرا گردد؟ در عنوان ٣٥ مباحثی در این خصوص مطرح شده است. از جمله:
١. بیشتر فقهای سابق عربی بودن