فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ٥٧٣ - حكم مهمانى
فَنِصْفُ ما فَرَضْتُمْ إِلَّا ... أَوْ يَعْفُوَا الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكاحِ ... [١]
بقره (٢) ٢٣٧
٣٠٠٠. صحّت عقد ازدواج «دايم»، بدون تعيين مهريّه:
لا جُناحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّساءَ ما لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً ... [٢]
بقره (٢) ٢٣٦
٣٠٠١. عدم محدوديّت ميزان مهريّه:
وَ إِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدالَ زَوْجٍ مَكانَ زَوْجٍ وَ آتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئاً أَ تَأْخُذُونَهُ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِيناً. [٣]
نساء (٤) ٢٠
حكم مهمانى
٣٠٠٢. لزوم حفظ حرمت مهمان و پرهيز از بىحرمتى به او:
... وَ لا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَ لَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ. [٤]
هود (١١) ٧٨
قالَ إِنَّ هؤُلاءِ ضَيْفِي فَلا تَفْضَحُونِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ لا تُخْزُونِ.
حجر (١٥) ٦٨ و ٦٩
هَلْ أَتاكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْراهِيمَ الْمُكْرَمِينَ إِذْ دَخَلُوا عَلَيْهِ فَقالُوا سَلاماً قالَ سَلامٌ قَوْمٌ مُنْكَرُونَ فَراغَ إِلى أَهْلِهِ فَجاءَ بِعِجْلٍ سَمِينٍ.
ذاريات (٥١) ٢٤-/ ٢٦
٣٠٠٣. لزوم اجتناب از بىحرمتى مهمان در حضور ميزبان:
... فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ لا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَ لَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ.
هود (١١) ٧٨
قالَ إِنَّ هؤُلاءِ ضَيْفِي فَلا تَفْضَحُونِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ لا تُخْزُونِ.
حجر (١٥) ٦٨ و ٦٩
٣٠٠٤. ناروايى حضور مهمان در خانه ميزبان، پيش از موعد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلى طَعامٍ غَيْرَ ناظِرِينَ إِناهُ وَ لكِنْ إِذا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا ... [٥]
احزاب (٣٣) ٥٣
٣٠٠٥. مطلوبيّت ترك خانه ميزبان از سوى ميهمان، پس از صرف غذا:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلى طَعامٍ غَيْرَ ناظِرِينَ إِناهُ ... فَإِذا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا ....
احزاب (٣٣) ٥٣
٣٠٠٦. شايسته بودن احترام مهمان، با پذيرايى نمودن از وى:
هَلْ أَتاكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْراهِيمَ الْمُكْرَمِينَ
[١] . درباره «الّذى بيده عقدة النّكاح» سه احتمال وجود دارد: زوجه، ولىّ زوجه و زوج (الميزان، ج ٢، ص ٢٤٥) برداشت بر اساس اين است كه مقصود از «الّذى بيده عقدة النّكاح» ولىّ زوجه باشد كه در صورت مصلحت، نصف مهر را ابرا مىكند
[٢] . اين آيه صراحتاً دلالت دارد بر صحّت عقد دايم، بدون ذكر مهر. (كنزالعرفان، ص ٥٣٦)
[٣] . از اينكه فرموده، اگر به همسر خود مال بسيارى به صورت مهريّه پرداخت كرده باشيد حق نداريد از او پس بگيريد، معلوم مىشود قرار دادن مهريّه زياد اشكالى ندارد. (زبدةالبيان، ص ٦٧٠-/ ٦٧١؛ كنزالعرفان، ص ٥٣٣)
[٤] . كاربرد كلمه «ضيف» از سوى لوط عليه السلام براى دست برداشتن قومش از تعرّض به مهمانان، گوياى اين حقيقت است كه مهمان نزد او داراى احترام است
[٥] . نهى «لاتدخلوا ...» شامل خانههاى مؤمنان هم مىشود، بنابراين ورود به خانههاىشان تنها با اذن و در موعد غذا خوردن نه پيش از آن جايز خواهد بود. (التّفسير المنير، ج ٢١-/ ٢٢، جزء ٢٢، ص ٨٩-/ ٩٠)