به نظر ما بهترین فرضیه همین فرضیه‌ای است که حکمای اسلامی گفته‌اند . با توجه به اینها ، آنها آمدند اینجور گفتند که انسان از جنبه استعدادهای‌ روحی حکم یک موجود دو صفحه‌ای را دارد . خواستند بگویند چون ما دارای روح‌ هستیم و تنها این بدن مادی نیستیم ، روح ما دو وجهه دارد : یک وجهه‌اش‌ همین وجهه طبیعت است . علوم معمولی‌ای که بشر می‌گیرد از راه حواس خودش‌ می‌گیرد . اصلا حواس وسیله ارتباط ماست با طبیعت . آنچه از حواس می‌گیرد در خزانه خیال و خزانه حافظه جمع‌آوری می‌کند و در همانجا به یک مرحله‌ عالی‌تری می‌برد ، به آن کلیت می‌دهد ، تجرید می‌کند ، تعمیم می‌دهد ( که به‌ عقیده آنها تجرید و تعمیم یک مرتبه عالی‌تری ا ست از مرتبه احساس ، که‌ حالا نمی‌خواهیم درباره آن بحث کنیم ) . ولی گفته‌اند این روح انسان یک‌ وجهه دیگری هم دارد که به آن وجهه سنخیت دارد با همان جهان ما بعدالطبیعه . به هر نسبت که در آن وجهه ترقی کند می‌تواند تماسهای بیشتری‌ داشته باشد .
مولوی می‌گوید :

دو دهان داریم گویا همچو نی

یک دهان پنهانست در لبهای وی

تشبیه می‌کند روح انسان [١] را به نی که دو دهان دارد ، و خدا را به‌ نی زن ، می‌گوید شما با یک دهانی آشنا هستید ، وقتی در مجلس نی زن‌ نشسته‌اید ، شما آن دهانی را می‌بینید که آواز می‌خواند و صدا می‌کند و نغمه‌ می‌سراید و خیال می‌کنید کار این دهان است ، نمی‌دانید که این نی یک دهان‌ دیگری دارد که در لبهای آن نی زن پنهان است و چون در لبهای او پنهان‌ است شما نمی‌بینید .
آنگاه می‌گویند آنچه که در آن جهان است با آنچه در این جهان است فرق‌ می‌کند . این جهان ، طبیعت است ، ماده است ، جسم است ، جرم است ، حرکت است ، تغییر است ، تبدل است ، آنجا جور دیگری است ولی جهانها با همدیگر تطابق دارند

[١] البته روح عارف را می‌گوید که سخنی که می‌گوید به قول او سخن حق‌ است .