مهندس بازرگان ، من یک دور مطالعه کردم به نظرم خیلی فوق‌العاده آمد یعنی خودش کشف یکی از اعجازهای قرآن در مسائل طبیعی است . قهرا باید همین طور باشد که اعجازهای علمی قرآن باید نوبه نو کشف شود ، که در این‌ زمینه هم باز ما در کلمات پیغمبر اکرم و ائمه داریم که قرآن چون مخصوص‌ به یک زمان معین نیست در همه زمانها تازه است و قرآن استعداد کشف‌ جدید دارد .

سخن پیغمبر اکرم درباره قرآن

این حدیثی که الان می‌خواهم بخوانم حدیثی است که شیعه و سنی روایت‌ کرده‌اند که پیغمبر اکرم راجع به قرآن فرمود : " « ظاهره انیق و باطنه‌ عمیق » " ظاهرش زیباست ، همین چیزی که عرض کردیم یک جنبه قرآن جنبه‌ زیبایی و هنری آن است و به تعبیر علمای اسلامی جنبه فصاحت و بلاغتش است‌ . فصاحت و بلاغت اصطلاحاتی است که علمای اسلام بعد وضع کردند و بعد پیدا شده است و کار بدی هم نکردند ، کار خوبی کردند . بعد علمی در این زمینه‌ وضع کردند . اهتمامی که علمای اسلام بعدها در علوم ادبی پیدا کردند در صرف و نحو و معانی و بیان و بدیع که مجموع اینها را فصاحت و بلاغت و محسنات می‌گویند همه به تبع این زیبایی قرآن بود ، چون در قرآن این‌ زیبایی را می‌دیدند برای اینکه بهتر بتوانند زیباییهای قرآن را کشف کنند این علوم را ابتکار و کشف کردند . " « ظاهره انیق و باطنه عمیق » " . " ظاهره انیق " زیبایی‌اش را می‌گوید ، " باطنه عمیق " جنبه علمی و فکری اش را می‌گوید : و باطن آن خیلی ژرف است ، ژرفاست ، یعنی عمقش‌ خیلی زیاد است مثل یک دریایی که شما در آن شناوری می‌کنید ، یک مقدار می‌روید ولی آن هنوز عمق دارد ، یک مقدار دیگر می‌روید باز هم هنوز عمق‌ دارد ، باز هم می‌روید هنوز هم عمق دارد " « له تخوم و علی تخومه تخوم » " اینجا طبقه به طبقه بودن قرآن را ذکر می‌کند ، می‌گوید یک نهایتی دارد ولی بالای این نهایت ، نهایت دیگر است ، حدی دارد ، بالای این حد ، حد دیگری است ، که در این زمینه هم باز ما زیاد داریم که قرآن " « عبارات‌ و اشارات و لطائف و حقائق ، العبارات للعوام و الاشارات للخواص و اللطائف للاولیاء و الحقائق للانبیاء » " طبقه به طبقه است ، یعنی درجه‌ به درجه است ، سطح به سطح است ، یک سطح قرآن برای یک سطح از افکار است، سطح دیگری دارد برای سطح فکر بالاتری " « لا تفنی عجائبه و لا تنقضی‌»