ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٣٧ - تفسير و تحليل حوادث بعد از وقوع ، موجب علم كامل بدان حوادث و علل آنها نمى گردد

تفسير و تحليل حوادث بعد از وقوع ، موجب علم كامل بدان حوادث و علل آنها نمى گردد آنچه كه در بارهء علل اوليه و چگونگى خلقت در عرصهء هستى به عنوان علوم و فلسفه‌ها ابراز مى شود ، واقعياتى نيستند كه پيش از به وجود آمدن آنها و علل مستقيم و نزديك آنها ، قابل شناخت بوده باشند . لذا شما همواره در بررسى و تحقيق اين گونه مسائل با اصطلاحاتى مانند تئورى ( فرضيه يا نظريه ) و غير ذلك مواجه مى شويد . از طرف ديگر بنا بر دلائلى جهان كيهانى ما ( ماكرو كوسم ) در جريان نظام باز ( سيستم باز ) حركت و تحول پيدا مى كند . اين نظام باز از ديدگاه الهيّون بترتيب ذيل مطرح شده است :
< شعر > چيست نشانى آنك هست جهانى دگر نوشدن حالها رفتن اين كهنه‌ها است روز نو و شام نو باغ نو و دام نو هر نفس انديشه نو ، نو خوشى و نو عناست عالم چون آب جوست بسته نمايد و ليك مى رود و مى رسد نو نو ، اين از كجاست نو ز كجا مى رسد كهنه كجا مى رود گرنه وراى نظر عالم بىمنتهاست < / شعر > مولوى از ديدگاه طبيعى دانان عباراتى در بارهء كيهان كه لازمهء آن باز بودن نظام كيهانى است مطرح شده است . از آن جمله در سال ١٩٥١ ميلادى ، بوندى ، گولد ، و هويل از دانشگاه كمبريج يك جهان شناخت كاملا تازه اى پيشنهاد كردند كه بنا بر آن « جهان نه آغاز دارد نه پايان » - [١] ولى جاى تعجب است كه با طرح اين مطلب ، اين عبارت به آن افزوده شده است كه « و در زمان و فضا تغيير ناپذير است » اولا اين تئورى با انبساط كهكشانها كه قطعا معلول كيفى در اصول و عوامل زير بنائى كيهان مى باشد ، مخالف است . ثانيا اگر

[١] . ماده ، زمين و آسمان ، تأليف ژرژ گاموف ، ترجمه رضا اقصى ، ص ٦٠٥ و ٦٠٦ .