ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٣٩ - تفسير و تحليل حوادث بعد از وقوع ، موجب علم كامل بدان حوادث و علل آنها نمى گردد

مشاهده و توصيف واقعيات و حقائق و تصرف در آنها براى بهره بردارى از آنها در زندگى مادى و معنوى غير از شناخت علل حقيقى و چگونگى بوجود آمدن آنها از علل خود مى باشد
مشاهده و توصيف واقعيات و حقائق و تصرف در آنها براى بهره بردارى از آنها در زندگى مادى و معنوى غير از شناخت علل حقيقى و چگونگى بوجود آمدن آنها از علل خود مى باشد دانشمندان و محققان و فيلسوفان در بارهء جهان طبيعت و جهان هستى عموما دو كار مهم انجام مى دهند :
كار يكم
كار يكم - عبارتست از مشاهده و تجربه و توصيف واقعيات و حقائق هستى و وارد ساختن مجهولات به عرصهء معلومات . ترديدى نيست در اين كه اين كار كه منشأ دانشهاى متنوع و جهان بينىها و گسترش تدريجى آنها است ، بسيار كار با عظمت و از مهمترين ضرورتها بوده است كه بشر با تحريك فطرى و ذاتى براى گسترش « من » خود به عالم من با قارّه‌هاى وسيع درونى كه دارد و عالم « جز من » كه جهان هستى است ، انجام داده و هنوز هم انجام مى دهد .
كار دوم
كار دوم - كه آنهم براى ادامهء عملى زندگى بشر اهميت حياتى داشته و دارد . تصرف صحيح در شناخته شده‌ها و بكار بستن همهء علوم و معارفش براى توفيق يافتن به حيات مطلوب بوده است .
بشر در هر دو كار تا حدود مقدور موفق بوده است ، ولى يك مسئلهء مهم ديگر وجود دارد كه تاكنون بشر نتوانسته است گام لازم و كافى در بارهء آن بردارد . و آن ، همان مسئله است كه امير المؤمنين عليه السلام در جملات مورد تفسير بيان فرموده است : كه بشر از استدلال قانع كننده به اين كه چگونه اين جهان هستى اعم از حقائق اساسى آن ، مانند عرش و كرسى و ابتداء آفرينش و غير ذلك و همچنين كيهان بزرگ با كهكشانهاى بسيار بزرگش به وجود آمده است مانند قرار گرفتن كرات فضايى در فضا بدون ستون ، يا بدون ستون قابل مشاهده ، مولوى مى گويد :