ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣ - توضيحى در بارهء جملهء امير المؤمنين ( ع )

خريد و فروش گذارند . عرض كردم يا رسول اللَّه ، در چنان موقع آنانرا در چه منزلتى قرار بدهم ، آيا به منزلهء مرتد يا به منزله فتنه و آشوبزدگان رسول خدا پاسخ فرمودند : به منزلهء فتنه و آشوبزدگان .
توضيحى در بارهء جملهء امير المؤمنين ( ع ) :
من دانستم تا پيامبر ( ص ) در ميان ما است ، فتنه اى بوجود نمى آيد گفته شده است كه از آيهء شريفه ( « أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لا يُفْتَنُونَ » ) ( آيا مردم گمان مى كنند كه رها شوند تا بگويند : ما ايمان آورديم و آنان آزمايش نشوند ) مطلب فوق ( تا پيامبر ( ص ) در ميان مسلمانان است ، فتنه اى به وجود نمى آيد ) استفاده نمى شود ، بنا بر اين ، مأخذ علم امير المؤمنين ( ع ) به مطلب مزبور چه بوده است ابن أبي الحديد در تفسير مطلب مى گويد : امير المؤمنين ( ع ) از آيه ( « وَما كانَ الله لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ » ) [١] ( و خداوند آنان را عذاب نمى كند مادامى كه تو در ميان آنان هستى ) استفاده كرده است .
ولى همان گونه كه ديگر شارحان نهج البلاغه متذكر شده‌اند ، لازمهء آيه شريفه آزمايش ، عدم وقوع فتنه در ايام حيات رسول خدا ( ص ) نمى باشد ، بلكه بر مبناى روايتى كه مرحوم فيض كاشانى نقل كرده كه در موقع نزول آيهء آزمايش پيامبر اكرم ( ص ) فرمود : چاره اى از وقوع فتنه بعد از پيامبر براى امتش نيست تا راستگو از دروغگو تفكيك گردد . . . [٢] و علم امير المؤمنين ( ع ) مستند به آن فرمودهء پيامبر مى باشد . مباحث مربوط به « فتنه‌ها و آشوبها و آزمايشها و حوادث » در موارد زير مطرح شده است : ج ٣ ، ص ٨٠ تا ٨٨ و از ص ٩٩ تا ص ١٠٨ و از ص ٣١٨ تا ص ٣٢٤ و ج ٩ ، ص ٢٠٩ تا ص ٢١٠ و ج ١٥ ، از ص ٥٥ تا ٥٦ و ج ١٦ ، از ص ٣٠١ تا ٣١٠ و ج ١٨ ، از ص ١٢٠ تا ١٢١ .

[١] . الانفال ، آيه ٣٣ .
[٢] . تفسير صافى ، ملا محسن فيض كاشانى ، تفسير آيه احسب الناس .