ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٤٦ - نكتهء ديگر

نكتهء ديگر كه در اين خطبهء مباركه جلب توجه مى كند ، اين است كه امير المؤمنين عليه السلام به خصوصيات بسيار جالبى در بارهء وجود و حركات و زندگى پرندگان بطور عموم اشاره مى فرمايد كه اگر دانشمندان براى شناخت و تحقيق در بارهء آنها به تحليل و علت يابى بپردازند ، توانايى تجاوز از توصيف را در خود نخواهند ديد ، همان گونه كه از روش بزرگترين محققان در زيست شناسى در بارهء تحقيق بيان تكامل مشاهده مى كنيم .
بديهى است كه اوپارين چنانكه در مباحث گذشته اشاره شده است دانشمند كوشا در زيست شناسى است . ما در كتاب معروف ايشان عبارات زير را مى بينيم : « فقط از راه چنين برداشت تكاملى است كه امكان مى يابيم نه فقط بفهميم كه در بدن موجودات زنده چه رخ مى دهد و چرا رخ مى دهد ، بلكه همچنين خواهيم توانست به هفت ميليون » چرا « ئى پاسخ بدهيم كه براى شناخت واقعى جوهر حيات در برابر ما قرار مى گيرند . » - [١] بديهى است كه اگر جريان تكامل عهده دار پاسخ هفت ميليون « چرا » بود ، كشف از اين حقيقت مى كرد كه تكامل از ديدگاه علمى پاسخ آن سؤالات را مى دهد ، در صورتى كه آقاى اوپارين در ص ٢٩٦ از همين مأخذ كه در پاورقى تعيين نموديم ، چنين مى گويد : « متأسفانه هنوز معلومات ما در بارهء اين تكامل بسيار ناچيزتر از آن است كه بتوانيم مسير آن را به طور سيستماتيك مشخص كنيم و دگرگونيهاى كيفى سازمان انتقال فعالانهء مواد را كه در مراحل خاصى از تكامل دنياى زنده رخ داده‌اند مورد توجه قرار دهيم . » از اين اعتراف صريح به اين نتيجه مى رسيم كه اگر شناخت حيات و تحول و جريان تكاملى آن ، بر مبناى مشاهدات و تجارب كاملا علمى به دست آمده بود ، نه توصيف محدود آنچه كه در جريان بوده است ، عبارت فوق در صفحهء ٢٩٩ را بيان نمى كرد .

[١] . همين مأخذ ، ص ١٨٣ .