ترجمه و تفسير نهج البلاغه

تفسير عمومى خطبه صد و پنجاه و ششم

نظريهء ابن أبي الحديد معتزلى شارح معروف نهج البلاغه در جملات فوق ، مربوط به عايشه

تنها ايمان است كه روشنترين راه را در پيش پاى تكاپوگران هدف اعلاى حيات هموار مى كند

نمونه اى از مختصات ايمان

تكليفى بسيار با اهميت كه احساس تكليف را در مردم احياء مى كند

توضيحى در بارهء جملهء امير المؤمنين ( ع )

يا رسول الله ، شهادت تلخ نيست كه نيازى به صبر و تحمل داشته باشد بلكه موجب بشارت و سپاسگزارى است

2 - حماقت ناشى از خود خواهى كوته بينانه ( منت گذاشتن به خدا و پيغمبر كه ما مى خواهيم انسان شويم )

3 - فقط خداوند براى من خود خواه و ستمكار رحيم و مهربان است و بس

6 - ربا خوارى خواهند كرد به نام خريد و فروش

ترجمهء خطبهء صد و پنجاه و هفتم

آيندگان همان گونه از اين خاكدان بگذرند كه گذشتگان گذشتهاند

ديدگاه بعضى روانشناسان معاصر در رده بندى نيازها

تعريف شخصيت سالم

نمونه اى از مختصات اساسى شخصيت

تفاوت شخصيتها با نظر به معلومات و تجارب و ظرفيت در برابر حوادث و حسّاسيت در مقابل برخى انگيزهها و كمال جوئى

شخصيت سالم در برابر شخصيت بيمار ، يعنى چه

براى سالم سازى شخصيت و نجات دادن آن از يك بيمارى مستمر كه از ديدگاه مذهب و اخلاق و فرهنگهاى انسانساز پيشرو « خود خواهى » ناميده مى شود ، بايد براى بشر ، راه مبارزه با تورم « خود طبيعى » را كه همان صيانت تكاملى ذات است تعليم نمود

همان گونه كه خود خواهى منبع همهء بيماريهاى شخصيتى است و بيمارى شخصيتى منشأ همهء انحرافات و پليديها و حق كشىها و خونريزيها است ، تعديل خود خواهى و مبدل كردن آن به « صيانت تكاملى ذات » منبع همهء انواع خيرات و سعادتهاى فردى و اجتماعى براى انسانها مى باشد

در آن هنگام كه خود خواهى تعديل يافت و خود طبيعى در مديريت وجود آدمى جاى خود را « به صيانت تكاملى ذات » خالى كرد چهرهء بسيار زيبايى شخصيت سالم با يك روشنايى روشنگر ، مديريت درون آدمى را به دست مى گيرد و طعم قرار گرفتن انسان را در جاذبيت خداوندى به او مى چشاند

شرط انتقال از خود طبيعى متورم ( شخصيت ناسالم ) به من كمالى ( شخصيت سالم ) چندان دشوار نيست زيرا آنچه كه لازم است سربلند كردن از لجن خود متورم به بالا و نگريستن به ملكوت هستى است اين سربلند كردن و اين نظاره تا به بارگاه هستى آفرين منتهى نگردد ، پلك چشمان درون روى هم نيفتد

با به فعليت رسيدن اين شخصيت سالم ، هم رده بندى نيازها منطق واقعى خود را در مى يابد و هم هدفدار بودن حيات روشن مى گردد

شخصيت سالم با توجه به قانون اساسى خود كه عبارتست از حفظ هويت طبيعى خود در مسير ادامهء « حيات معقول » در جريان تأثير و تأثر در ارتباطات چهارگانه ( ارتباط با خويشتن ، با خدا ، با جهان هستى و با همنوع خود )

خويشتن شما ، براى ملاحظهء همهء حركات شما در كمين نشسته و ديده بانانى از اعضاء خود و حافظان راستين داريد كه اعمال و عدد نفسهاى شما را حفظ مى كنند و هيچ تاريكى و سدّى نمى تواند شما را از كمين و ديده بان و حافظان وجودتان بپوشانند

وحشت از يك منزلگه اسرار آميز زير خاك براى اشقياء

از زير انبوه خاكها بر مى خيزيد در حالى كه رستاخيز شما را در خود فرو برده است

دولت بنى اميّه

همهء ما دائما با امثال اين آيات در قرآن مجيد روياروى هستيم

بحث سوم

صفات حضرت ابراهيم ( ع ) از ديدگاه تورات

عهد جديد ( انجيل )

پاسخ به مطلبى كه يكى از شخصيتهاى بزرگ سوئيس در كنفرانس اظهار كرد « مسيحيون از اسلام مى ترسند »

زندگى بدون نظم مساوى زندگى بىقانون و اصل است كه مساوى بىهويتى زندگى است

مسئلهء يكم - علل و نتايج بىنظمى در زندگى

1 - تفاوت زندگى بىفلسفه و بىهدف با مراعات نظم ، با زندگى با فلسفه و با هدف ولى بىنظم

دولة بنى اميّه

ذات اقدس ربوبى و كنه و حقيقت عظمت آن ذات اقدس از دسترس ادراكات بسيار بدور است

آنجا كه براى بوجود آمدن پديدهء زندگى در روى كرهء زمين ، نياز به وجود و جريان كهكشانها در اين كيهان بزرگ بهمين نظمى كه هست ، دارد ، براى بجريان افتادن كيهان بزرگ چه واقعياتى دست به كار شده اند

تفسير و تحليل حوادث بعد از وقوع ، موجب علم كامل بدان حوادث و علل آنها نمى گردد

چگونه بايد اميدوار بود

اگر خدا را آن چنانكه مى توانيم دريافت مى كرديم ، اميدها و ترسها و آرزوها و محبتهاى ما در سطحى عالىتر از آن بود كه تاكنون ما را به خود مشغول داشته اند

آدمى با حلّ تعارض و تنظيم مختصات روح و ماده است كه سرنوشت خود را مى سازد

مورد سوم

آن اندازه كه انسان كامل در وجود و زندگى و حركات و سكنات خود ارزشها را براى افراد بشر مى آموزد و آنانرا تربيت مى نمايد ، از عهدهء قوانين و پند و اندرزها و ديگر وسائل توجيه كننده بر نمى آيد و بالعكس ، هيچ سخن و عاملى براى سقوط جامعه مانند وجود تبهكاران آزاد مؤثر نيست

خداوند سبحان به جهت اكرام پيامبر ( ص ) بود كه تمايل او را از دنيا گسيخته به مقام شامخ ربوبى پيوسته بود

ترجمهء خطبهء صد و شصت و يكم

تفسير عمومى خطبهء صد و شصت و يكم در صفت پيامبر و اهل بيت و پيروان دين پيامبر و در اين خطبه مردم را به تقوى پند مى دهد

در مكَّه به دنيا آمد و در مدينه صدايش گسترش يافت

بوسيلهء قرآن شرائع مجهول را آشكار و بدعتها را ريشه كن و احكام جدا از يكديگر را تبيين فرمود

بديهى است كه فرار از دين سعادت بخش خداوندى ، موجب شقاوتى است كه بهيچ وجه جبران پذير نخواهد بود

چه اندوه طولانى و چه عذابى دردناكتر از آنكه آدمى از عنايات ربانى دور و از ديدار او مهجور گردد

توكل به خدا و تلاش در رسيدن به هدفها ، دو ركن اساسى موفقيت در زندگى است

بار ديگر تقوى و بارهاى ديگر نيز تقوى ، زيرا بار ديگر انسان و بارهايى ديگر نيز انسان اگر براى او « حيات معقول » مطرح است

نوع يكم

اگر روزى فرا رسد كه گردانندگان سياسى اجتماعات ، اهميت مديريت جانهاى آدميان را هم مانند مديريت زندگى طبيعى آنان به عهده بگيرند ، آن موقع مى فهميم كه عظمت انسانى چيست

ترجمهء خطبهء صد و شصت و دوم

تفسير عمومى خطبهء صد و شصت و دوم

مقصود از جملهء امير المؤمنين عليه السلام كه نفوس جمعى از شدت علاقه بدان مقام بخل ورزيدند و جمعى ديگر از آن اعراض نمودند چيست

يك بررسى مختصر در بارهء معاوية بن ابى سفيان

نابخردان راه ما بين خود و على بن ابي طالب عليه السلام را بجاى آنكه هموار كنند و گلها و رياحين بكارند

نوع يكم

نوع دوم

ابتداع المخلوقين

ترجمهء خطبهء صد و شصت و سوم

ابداع مخلوقات

آيا جريان سلسلهء علل و معلولات ، ضرورت وسائط در خلقت را اثبات نمى كند

چون وجود خداوندى فراسوى حركت و زمان است ، لذا هيچ يك از مختصات زمان به او نسبت داده نمى شود

عبادت تكوينى و عبادت تشريعى

اوست داناى مطلق به همهء اشياء آشكار و پنهان ، جزئى و كلى

ذات اقدس خداوندى فوق هر گونه حد و اندازه است

در عالم امكان آنچه كه ساخته شده است ، نيكوترين مصنوع با توجه به كائنات اين عالم است

هيچ موجودى توانايى مقاومت در مقابل او را ندارد

غناى ذاتى و مطلق آن صمد يكتا چه نيازى به اطاعت ما دارد

اى كاش بشر به مقدار يك صدم اهميت و فعاليت مغزى و عضلانى كه در بارهء موجودات « جز من خويشتن » انجام مى دهد ، در بارهء شناخت و سازندگى من خويشتن هم انجام مى داد

ترجمهء خطبهء صد و شصت و چهارم

تفسير عمومى خطبهء صد و شصت و چهارم

( اندكى از اخبار عثمان بن عفان

ترجمهء خطبهء صد و شصت و پنجم

ديدگاه يكم

ديدگاه دوم

نكتهء ديگر

اين هم يكى از شگفتىهاى وضع روحى امير المؤمنين عليه السلام كه با آن همه غوطه خوردن در الهيات و دين و اخلاق و حقوق و سياست و عرفان و جهاد در راه خدا با آن دقت شگفت انگيز در بارهء پرندگان مانند خفاش و طاوس سخن مى گويد

در منطق امير المؤمنين عليه السلام براى ارتباط با واقعيات عينى ، مشاهده و تجربه اساسىترين وسيلهء معرفت است

آيا شدت احساس زيبايى طاوس در خويشتن است كه با نالهء از دل بر آمده به جهت مشاهدهء زشتى پاهايش تعديل مى گردد

اين كه فصل حقيقى اشياء از حدود درك و دريافت ما بالاتر است ، مورد اعتراف همهء متفكران آگاه است

تناسب خلقت اجزاء جانداران با يكديگر قسمتى از نظم عالى هستى است

گروه دوم

مردم در آخر الزمان

سرگذشت تاريخى بنى اميّه را از هدفگيريهاى آنان در زندگى بايد خواند

اگر از يارى حق عقب نشينى كنيد و از توهين و از كار انداختن باطل خود دارى كنيد ، قدرت پرستان خودكامه در بارهء شما طمع خواهند كرد و بر شما چيره خواهند گشت

فرصتها را از دست ندهيم ، زيرا بار ديگر بر نمى گردند و نتايج سوء آن گريبان آيندگان را هم خواهد گرفت

فهرست آيات

فهرست روايات

فهرست نامها

فهرست مآخذ

فهرست اماكن

ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٢٨ - تفسير عمومى خطبهء صد و شصت و چهارم

تفسير عمومى خطبهء صد و شصت و چهارم بدانجهت كه مضامين جملات اين خطبه كاملا واضح است ، لذا نيازى به تفسير و شرح يكايك آنها ديده نمى شود . تنها براى توضيح اضطراب و مخالفت شديد مردم با عثمان ، بسيار مناسب است كه به نقل نظريهء ابن أبي الحديد در اين مورد كه از علماى بسيار معروف معتزله از اهل سنت است ، كفايت كنيم . نخست عين عبارات ابن أبي الحديد را كه به عربى است از كتاب او ( شرح نهج البلاغه ) در اينجا مى آوريم . سپس آنها را ترجمه مى كنيم : [ نتف من أخبار عثمان بن عفان ] و ثالث القوم هو عثمان بن عفان بن أبى العاص بن أمية بن عبد شمس بن عبد مناف ، كنيته أبو عمرو ، و أمه أروى بنت كريز بن ربيعة بن حنين بن عبد شمس .
بايعه الناس بعد انقضاء الشورى و استقرار الأمر له ، و صحّت فيه فراسة عمر ، فإنه أوطأ بنى أمية رقاب الناس ، و ولَّاهم الولايات و أقطعهم القطائع ، و افتتحت إفريقية فى أيامه ، فأخذ الخمس كلَّه فوهبه لمروان ، فقال عبد الرحمن بن حنبل الجمحىّ :