شرح كتاب سيبويه
(١)
٣ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
١٣ ص
(٤)
١٧ ص
(٥)
٢٥ ص
(٦)
٢٧ ص
(٧)
٢٨ ص
(٨)
٢٩ ص
(٩)
٣٠ ص
(١٠)
٣٣ ص
(١١)
٣٨ ص
(١٢)
٣٩ ص
(١٣)
٤٧ ص
(١٤)
٤٧ ص
(١٥)
٤٨ ص
(١٦)
٥٥ ص
(١٧)
٥٩ ص
(١٨)
٦٤ ص
(١٩)
٦٩ ص
(٢٠)
٧٥ ص
(٢١)
٧٥ ص
(٢٢)
٧٦ ص
(٢٣)
٨٠ ص
(٢٤)
٨٢ ص
(٢٥)
٨٣ ص
(٢٦)
٨٧ ص
(٢٧)
٨٨ ص
(٢٨)
٩١ ص
(٢٩)
٩١ ص
(٣٠)
٩٤ ص
(٣١)
١٠١ ص
(٣٢)
١٠١ ص
(٣٣)
١٠٧ ص
(٣٤)
١١٣ ص
(٣٥)
١١٣ ص
(٣٦)
١٢١ ص
(٣٧)
١٢٣ ص
(٣٨)
١٢٤ ص
(٣٩)
١٢٤ ص
(٤٠)
١٢٧ ص
(٤١)
١٣١ ص
(٤٢)
١٣٥ ص
(٤٣)
١٤٠ ص
(٤٤)
١٤٦ ص
(٤٥)
١٤٨ ص
(٤٦)
١٥٠ ص
(٤٧)
١٥٢ ص
(٤٨)
١٥٥ ص
(٤٩)
١٦٠ ص
(٥٠)
١٦٢ ص
(٥١)
١٦٨ ص
(٥٢)
١٦٩ ص
(٥٣)
١٧١ ص
(٥٤)
١٧٣ ص
(٥٥)
١٧٧ ص
(٥٦)
١٧٧ ص
(٥٧)
١٨٠ ص
(٥٨)
١٨١ ص
(٥٩)
١٨٣ ص
(٦٠)
١٨٦ ص
(٦١)
١٨٩ ص
(٦٢)
١٩٣ ص
(٦٣)
١٩٧ ص
(٦٤)
١٩٩ ص
(٦٥)
٢٠٢ ص
(٦٦)
٢٠٦ ص
(٦٧)
٢١١ ص
(٦٨)
٢١٩ ص
(٦٩)
٢٢٢ ص
(٧٠)
٢٣٥ ص
(٧١)
٢٤١ ص
(٧٢)
٢٤٧ ص
(٧٣)
٢٥٢ ص
(٧٤)
٢٦٦ ص
(٧٥)
٢٧١ ص
(٧٦)
٢٧٣ ص
(٧٧)
٢٧٨ ص
(٧٨)
٢٨١ ص
(٧٩)
٢٨٣ ص
(٨٠)
٢٨٥ ص
(٨١)
٢٩٦ ص
(٨٢)
٣٠٥ ص
(٨٣)
٣١٢ ص
(٨٤)
٣٢٠ ص
(٨٥)
٣٢٣ ص
(٨٦)
٣٢٦ ص
(٨٧)
٣٢٨ ص
(٨٨)
٣٢٩ ص
(٨٩)
٣٣٤ ص
(٩٠)
٣٣٧ ص
(٩١)
٣٤٢ ص
(٩٢)
٣٤٤ ص
(٩٣)
٣٤٧ ص
(٩٤)
٣٥٢ ص
(٩٥)
٣٥٢ ص
(٩٦)
٣٥٦ ص
(٩٧)
٣٦٧ ص
(٩٨)
٣٦٨ ص
(٩٩)
٣٧١ ص
(١٠٠)
٣٧٣ ص
(١٠١)
٣٨٢ ص
(١٠٢)
٣٨٥ ص
(١٠٣)
٣٩٩ ص
(١٠٤)
٤٠٤ ص
(١٠٥)
٤٠٩ ص
(١٠٦)
٤٠٩ ص
(١٠٧)
٤١٣ ص
(١٠٨)
٤١٩ ص
(١٠٩)
٤٢٢ ص
(١١٠)
٤٣٨ ص
(١١١)
٤٤٤ ص
(١١٢)
٤٥٠ ص
(١١٣)
٤٥٣ ص
(١١٤)
٤٥٣ ص
(١١٥)
٤٥٨ ص
(١١٦)
٤٦٤ ص
(١١٧)
٤٦٦ ص
(١١٨)
٤٦٧ ص
(١١٩)
٤٦٩ ص
(١٢٠)
٤٧٦ ص
(١٢١)
٤٧٩ ص
(١٢٢)
٤٨١ ص
(١٢٣)
٤٨٢ ص
(١٢٤)
٤٨٥ ص
(١٢٥)
٤٨٥ ص
(١٢٦)
٤٨٨ ص
(١٢٧)
٤٩٤ ص
 
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص

شرح كتاب سيبويه - السيرافي، ابو سعید - الصفحة ٧٩

يقام (مثل) و (غير) مقام المنعوت في قولك:

مررت بمثل زيد. و بغير زيد. تريد: برجل مثل زيد. و برجل غير زيد.

لأن (مثلا) و (غيرا) اسمان ينعت بهما. و هما يتصرفان تصرف الأسماء و الأحرف.

و إنما ينعت بهما حملا على (غير) لأن (غير) قد حمل عليه في الاستثناء. فلما كان نفس (غير) إذا لم تكن قبلها اسم لم يكن نعتا. إذ النعت يقتضي منعوتا قبله. لم يكن المشبه به نعتا.

و ليس باسم يلحقه ما يلحق الأسماء من دخول حرف الجر عليه فلم يجز: (ما مررت بإلا زيد) كما جاز: (ما مررت بمثل زيد) و (بغير زيد).

و مما يوصف به، و لا يقوم الموصوف مقام الأسماء و الأفعال و الظروف غير المتمكنة و الجمل.

تقول: مررت برجل يضحك. و مررت برجل عندك. و مررت برجل أبوه جمال.

و لا تقول: مررت بيضحك. و لا (مررت بعندك). و لا (مررت بأبوه جمّال).

و قوله: و كل أخ مفارقه أخوه إلا الفرقدان‌

فتقديره: فكل أخ إلا الفرقدان مفارقه أخوه.

و (إلا) صفة ل (كل) و (مفارقه) خبر. و لو كان صفة (لأخ) لقال: (إلا الفرقدين) لأن ما بعد (إلا) يعرب بإعراب (غير) الذي يقع في موقعه. فالمرفوع نعت (كل) و المخفوض نعت (أخ). و هذا الشاعر الجاهلي لا يقول بالبعث و لا بفناء الدنيا. و يجوز أن يكون أراد: لا يتفرقان ما دامت الدنيا.

و قد كنت ذكرت في بعض أبواب الجر ما يجوز نعته من المعارف (بغير) و حكم (غير) من التعريف و التنكير بما أغني عن إعادته.

و قوله: و إذا قلت: ما أتاني أحد إلا زيد، فأنت بالخيار إن شئت جعلت (إلا زيدا) بدلا. و إن شئت جعلته صفة. و قد مضى الكلام على هذين الوجهين.

قال: و لا يجوز رفع زيد على (إلا أن يكون).

كأن قائلا اعتقد أن زيدا في قولنا: ما قام أحد إلا زيد (يرتفع بأن تقدر بعد (إلا) أن يكون زيد فيرتفع زيد. ب (يكون) فأنكر سيبويه ذلك و قال: (أن يكون) اسم و (زيد) من تمامه. و هو بمنزلة الموصول الذي يكون هو و صلته بمنزلة اسم واحد.

فبعض الاسم قد حذف. و هو (أن يكون) و بقية الاسم: (زيد) و لا يجوز حذف الموصول و ترك بعض صلته.