شرح كتاب سيبويه
(١)
٣ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
١٣ ص
(٤)
١٧ ص
(٥)
٢٥ ص
(٦)
٢٧ ص
(٧)
٢٨ ص
(٨)
٢٩ ص
(٩)
٣٠ ص
(١٠)
٣٣ ص
(١١)
٣٨ ص
(١٢)
٣٩ ص
(١٣)
٤٧ ص
(١٤)
٤٧ ص
(١٥)
٤٨ ص
(١٦)
٥٥ ص
(١٧)
٥٩ ص
(١٨)
٦٤ ص
(١٩)
٦٩ ص
(٢٠)
٧٥ ص
(٢١)
٧٥ ص
(٢٢)
٧٦ ص
(٢٣)
٨٠ ص
(٢٤)
٨٢ ص
(٢٥)
٨٣ ص
(٢٦)
٨٧ ص
(٢٧)
٨٨ ص
(٢٨)
٩١ ص
(٢٩)
٩١ ص
(٣٠)
٩٤ ص
(٣١)
١٠١ ص
(٣٢)
١٠١ ص
(٣٣)
١٠٧ ص
(٣٤)
١١٣ ص
(٣٥)
١١٣ ص
(٣٦)
١٢١ ص
(٣٧)
١٢٣ ص
(٣٨)
١٢٤ ص
(٣٩)
١٢٤ ص
(٤٠)
١٢٧ ص
(٤١)
١٣١ ص
(٤٢)
١٣٥ ص
(٤٣)
١٤٠ ص
(٤٤)
١٤٦ ص
(٤٥)
١٤٨ ص
(٤٦)
١٥٠ ص
(٤٧)
١٥٢ ص
(٤٨)
١٥٥ ص
(٤٩)
١٦٠ ص
(٥٠)
١٦٢ ص
(٥١)
١٦٨ ص
(٥٢)
١٦٩ ص
(٥٣)
١٧١ ص
(٥٤)
١٧٣ ص
(٥٥)
١٧٧ ص
(٥٦)
١٧٧ ص
(٥٧)
١٨٠ ص
(٥٨)
١٨١ ص
(٥٩)
١٨٣ ص
(٦٠)
١٨٦ ص
(٦١)
١٨٩ ص
(٦٢)
١٩٣ ص
(٦٣)
١٩٧ ص
(٦٤)
١٩٩ ص
(٦٥)
٢٠٢ ص
(٦٦)
٢٠٦ ص
(٦٧)
٢١١ ص
(٦٨)
٢١٩ ص
(٦٩)
٢٢٢ ص
(٧٠)
٢٣٥ ص
(٧١)
٢٤١ ص
(٧٢)
٢٤٧ ص
(٧٣)
٢٥٢ ص
(٧٤)
٢٦٦ ص
(٧٥)
٢٧١ ص
(٧٦)
٢٧٣ ص
(٧٧)
٢٧٨ ص
(٧٨)
٢٨١ ص
(٧٩)
٢٨٣ ص
(٨٠)
٢٨٥ ص
(٨١)
٢٩٦ ص
(٨٢)
٣٠٥ ص
(٨٣)
٣١٢ ص
(٨٤)
٣٢٠ ص
(٨٥)
٣٢٣ ص
(٨٦)
٣٢٦ ص
(٨٧)
٣٢٨ ص
(٨٨)
٣٢٩ ص
(٨٩)
٣٣٤ ص
(٩٠)
٣٣٧ ص
(٩١)
٣٤٢ ص
(٩٢)
٣٤٤ ص
(٩٣)
٣٤٧ ص
(٩٤)
٣٥٢ ص
(٩٥)
٣٥٢ ص
(٩٦)
٣٥٦ ص
(٩٧)
٣٦٧ ص
(٩٨)
٣٦٨ ص
(٩٩)
٣٧١ ص
(١٠٠)
٣٧٣ ص
(١٠١)
٣٨٢ ص
(١٠٢)
٣٨٥ ص
(١٠٣)
٣٩٩ ص
(١٠٤)
٤٠٤ ص
(١٠٥)
٤٠٩ ص
(١٠٦)
٤٠٩ ص
(١٠٧)
٤١٣ ص
(١٠٨)
٤١٩ ص
(١٠٩)
٤٢٢ ص
(١١٠)
٤٣٨ ص
(١١١)
٤٤٤ ص
(١١٢)
٤٥٠ ص
(١١٣)
٤٥٣ ص
(١١٤)
٤٥٣ ص
(١١٥)
٤٥٨ ص
(١١٦)
٤٦٤ ص
(١١٧)
٤٦٦ ص
(١١٨)
٤٦٧ ص
(١١٩)
٤٦٩ ص
(١٢٠)
٤٧٦ ص
(١٢١)
٤٧٩ ص
(١٢٢)
٤٨١ ص
(١٢٣)
٤٨٢ ص
(١٢٤)
٤٨٥ ص
(١٢٥)
٤٨٥ ص
(١٢٦)
٤٨٨ ص
(١٢٧)
٤٩٤ ص
 
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص

شرح كتاب سيبويه - السيرافي، ابو سعید - الصفحة ٤٦٤

و ذلك نحو إصليت و أسلوب و ينبوت. و كذلك هذا المثال إذا اشتققته من الفعل و ذلك نحو يضروب و إضريب و تضريب؛ لأنه ليس بفعل و لا اسم على مثال الفعل و ليس بمنزلة عمر".

ألا ترى أنك تصرف يربوعا، فلو كان يضروب بمنزلة يضرب أو تضرب، أو نضرب لم تصرف يربوعا؛ لأنه كان يصير بمنزلة ما ليس فيه واو كيربع، أو تربع.

قال:" و لو سميت رجلا (هراق) لم تصرف؛ لأن هذه الهاء بمنزلة الألف زائدة".

يريد أن" هراق" بمنزلة أراق و الهاء بدل من الألف و أراق بمنزلة أقام.

" و كذلك" هرق" بمنزلة أقم".

و الهاء بدل من الألف كما قالوا: إياك و هيّاك.

لأنك لو سميت" بهرق" أو" أقم" لقلت: هذا هريق قد جاء و أقيم قد جاء، فترد البناء، و سنقف على شرح ذلك في موضعه إن شاء اللّه تعالى.

" فإذا سميت رجلا" بتفاعل" نحو تضارب، ثم حقرته قلت" تضيرب" و لم تصرفه؛ لأنه يصير بمنزلة" تغلب" و" يخرج" إلى ما لا ينصرف في جميع اللغات".

و كذلك" أجادل" اسم رجل إنما هو أجيدل في التحقير.

قال أبو سعيد: قد كنت ذكرت أن فيما ينصرف ما إذا حقرته لم ينصرف، و هذا من ذلك؛ لأن" تضارب" تفاعل، و هو ينصرف إذا كان اسم رجل؛ لأنه لا نظير له في الفعل فإذا حقرته حذفت الألف، و أدخلت ياء التصغير فيصير" تضيرب"، فهو بمنزلة" تضرب" إذا حقرته.

و قد ذكر أن الفعل الذي في أوله الزوائد فالتحقير لا يغير الصرف فيه. و أما أجادل اسم رجل فإنه لا ينصرف؛ لأنه جمع لا نظير له في الآحاد، و ستقف على ذلك إن شاء اللّه. فإذا حذفت الألف فصار" أجيدل" كالفعل المحقر فلم ينصرف أيضا.

هذا باب ما كان من «أفعل» صفة في بعض اللغات و اسما في أكثر الكلام‌

و ذلك أجدل، و أخيل، و أفعى، و أجود ذلك أن يكون هذا النحو اسما و قد جعله بعضهم صفة، و ذلك أن الجدل: شدة الخلق فصار أجدل عندهم بمنزلة شديد.